Μουσική Xρονομηχανή & Άλλες Ιστορίες

loogoo

Κάθε τραγούδι και μια ιστορία.63 (Ένας καθημαγμένος Μάης!)

 
Εξηκοστή τρίτη αναδρομή
Τίτλος: « Μέρα Μαγιού»
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης
Στίχοι: Γιάννης Ρίτσος
Ερμηνεία : Γρηγόρης Μπιθικώτσης
 
mxpt632«Λίγο ψωμάκι ζήτησες και σούδωκαν μαχαίρι, τον ίδρωτά σου ζήτησες και σούκοψαν το χέρι»
 Γιάννης Ρίτσος από τον Επιτάφιο!

   1938, η σκηνή του δράματος, εκτυλίσσεται στους Στύλους του Ολυμπίου Διός. Το βδελυρό καθεστώς του Μεταξά, κατάσχει από το «Λαϊκό Βιβλιοπωλείο» και στη συνεχεία πυρπολεί τα 200 περίπου τελευταία αντίτυπα του «Επιταφίου», υπό το βλέμμα του Φαέθωνος Διός.
 
   9 Μαΐου του ’36. Ήταν το πεπρωμένο του ελληνισμού γραμμένο, τότε…. μια «Μέρα Μαγιού». Σαν μια εύλογη συνέχεια μια αέναης ιστορίας, παθών και διχασμού. «Ο αδελφός τον αδελφό μας βάλαν και κτυπάει» (στίχοι του Σαμιώτη, Οδυσσέα Μοσχονά για τον εμφύλιο).
 
   Από τις αρχές του Μάη, οι καπνεργάτες της Θεσσαλονίκης κηρύσσουν απεργία, αιτούμενοι τα αυτονόητα. Στις εννέα του ίδιου μήνα, πλαισιωμένοι και από άλλα εργατικά συνδικάτα, πραγματοποιούν πορεία διαμαρτυρίας και πλησιάζουν στο Διοικητήριο. Σοβαρά επεισόδια μεταξύ εργατών και δυνάμεων καταστολής εξελίσσονται κατά την πορεία. Τραγικός απολογισμός των επεισοδίων, δεκάδες τραυματίες και 12 νεκροί. Το ετερόφωτο ελληνώνυμο μεταπρατικό κρατίδιο, καθαιμάσσει ξανά τον ελληνισμό!
 
mxpt63   Την επόμενη μέρα δημοσιεύεται στον Ριζοσπάστη η εικόνα της μάνας του διαδηλωτή Τάσου Τούση, θρηνούσας πάνω από το άψυχο σώμα του γιου της, που κείται πρόχειρα επάνω σε μια πόρτα ξηλωμένη από τους συντρόφους του, ώστε να χρησιμεύει σαν νεκροκρέβατο! Ο ποιητής στιγματίζεται από τα γεγονότα, εμπνέεται από την τραγική φιγούρα της σπαράζουσας μάνας και αρχίζει να γράφει τους πρώτους στίχους από τον «Επιτάφιο». Σε τρείς μέρες γράφει δεκατέσσερα από τα είκοσι συνολικά ποιήματα και δημοσιεύει τρία από αυτά, στο φύλλο του Ριζοσπάστη στις 12 Μαΐου.
 
   «Και χύμηξαν απάνου σου τα σμουλωχτά κοράκια και σούπιαν το αίμα, γιόκα μου, σου κλείσαν τα χειλάκια». Κομμάτι από το ποίημα, που δημοσιεύτηκε στο Ριζοσπάστη.
 
   Ενώ στη συνέχεια ο αγώνας των εργαζομένων δικαιώνεται, την ίδια ώρα το έργο του Ρίτσου λογοκρίνεται έντονα από τοπικές αρχές και πολιτικούς. Ο Ρίτσος εξορίζεται! Ο πολιτισμός άλλωστε, δεν έπαψε ποτέ να τελεί υπό διωγμόν, από το κερδαλεόφρον ανθρωποκτόνο Δυτικό παραλήρημα!
 
   Ο ποιητής με την επιστροφή του από την εξορία αναδημοσιεύει τα έργα του και στέλνει τον «Επιτάφιο» στον Μίκη Θεοδωράκη, με την αφιέρωση: «το βιβλίο τούτο κάηκε από τον Μεταξά στα 1938, κάτω από τους Στύλους του Ολυμπίου Διός».
 
   Ο συνθέτης μελοποιεί τμήμα του έργου στο αυτοκίνητό του, περιμένοντας την γυναίκα του να επιστέψει από τα ψώνια της σε ένα παρισινό σούπερ μάρκετ. Σημειώνει με μολύβι τις νότες στο περιθώριο κάθε σελίδας του βιβλίου που του είχε στείλει ο Ρίτσος. Ο Επιτάφιος είναι το πρώτο έργο που παρουσιάζει ο Μίκης Θεοδωράκης μετά την επιστροφή του από το Παρίσι. Το έργο εκδίδεται τελικά το 1961, για πρώτη φορά σε δίσκο 33 στροφών, με τη φωνή του Γρηγόρη Μπιθικώτση.
 
mxpt633   Ο Γιάννης Ρίτσος δηλώνει στον ίδιο τον Μίκη Θεοδωράκη σχετικά με τον επιτάφιο: «Ήταν τα πρώτα ποιήματα μου που είχαν μελοποιηθεί. Μου έκανε τρομερή εντύπωση, μα είναι δυνατόν η ποίηση να βρει μια πλήρη αντιστοιχία με την μουσική; Μέχρι πρότινος, έλεγα ότι η κάθε τέχνη είναι αυτάρκης και δεν έχει ανάγκη από την βοήθεια της άλλης. Αλλά όταν έγραψες τον Επιτάφιο, και αργότερα φυσικά την Ρωμιοσύνη που ήταν η μεγάλη δόξα σου, είπα πραγματικά ότι εδώ πέρα είναι ένας δρόμος για να πλησιάσει η ποίηση μέσω της μουσικής εκείνους τους ανθρώπους που δεν θα τους πλησίαζε ίσως ποτέ».
 
   Ο «Επιτάφιος» μελοποιημένος από τον Μίκη, συνιστά ένα ξεχωριστό έργο, μια γροθιά στον πνευματικό εκφυλισμό της Δύσης! Συνδυάζει μοναδικά το λαϊκό στοιχείο, την έντεχνη μουσική και την ποίηση. Ήταν η αρχή, το πρώτο βήμα για να έρθει ο σύγχρονος ελληνισμός κοντά στην ποίηση, χωρίς να χρησιμοποιεί τις «αερογέφυρες» σύνδεσης, με το αρχαίο του παρελθόν.
 
   Στο αφιέρωμα έχουμε την εκτέλεση από τον Μπιθικώτση που είναι η επικρατέστερη. Η ξύλινη φωνή του λαϊκού τραγουδιστή, ανατάσσει την έννοια των στίχων, δημιουργώντας ένα αξεπέραστο συναίσθημα στον ακροατή. Τη φωνή του Γρηγόρη Μπιθικώτση συνοδεύει το μπουζούκι του Μανώλη Χιώτη.
 
Γκάλτσας Σπύρος

Μέρα Μαγιού μου μίσεψες
μέρα Μαγιού σε χάνω
άνοιξη γιε που αγάπαγες
κι ανέβαινες απάνω
 
Στο λιακωτό και κοίταζες
και δίχως να χορταίνεις
άρμεγες με τα μάτια σου
το φως της οικουμένης
 
Και μου ιστορούσες με φωνή
γλυκιά ζεστή κι αντρίκεια
τόσα όσα μήτε του γιαλού
δεν φτάνουν τα χαλίκια
 
Και μου 'λεγες πως όλ' αυτά
τα ωραία θα ‘ν' δικά μας
και τώρα εσβήστης κι έσβησε
το φέγγος κι η φωτιά μας

 

Μουσική Χρονομηχανή & Άλλες Ιστορίες

Facebook Comments