Μουσική Xρονομηχανή & Άλλες Ιστορίες

Κάθε τραγούδι και μια ιστορία. Pt. 67 (Χόρεψέ μου τσιφτετέλι)

 
Εξηκοστή έβδομη αναδρομή
Τίτλος: «Χόρεψέ μου τσιφτετέλι»
Μουσική: Δημήτρης Μανίσαλης  
Στίχοι: Παραδοσιακοί - Δημώδεις
Ερμηνεία: Ρόζα  Εσκενάζυ
 
istoria452
 
   Τέχνη δεν είναι μόνο αυτή που ακούγεται – όσον αφορά τα μουσικά - αλλά και αυτή που χορεύεται. Ο λόγος για το παρεξηγημένο το τσιφτετέλι. Πολλοί του κολάν τη ρετσινιά της χυδαιότητας, ταυτίζοντάς το με ανήθικους χορούς που έχουν σκοπό την ανδρική πρόκληση. Ίσως όχι και άδικα!

istoria453   Οι ρίζες ωστόσο του χορού είναι βαθιές και έχουν  την καταγωγή τους στην αρχαιότητα. Πρόκειται για τον «Κόρδακα»*, που θα μπορούσε να θεωρηθεί η ελαφρά μορφή του Χορού της Κοιλιάς (και αυτός έχει Βακχική προέλευση), Αρχαίο-Ελληνικό προκλητικό και άσεμνο χορό, της αρχαίας κωμωδίας. Συμφώνα με τον Αθήναιο, «Ο μεν κόρδαξ παρ' Έλλησι φορτικός», δηλαδή «Ο κόρδακας είναι στους Έλληνες, χυδαίος». Ακόμα και στη Βυζαντινή χριστιανοκρατούμενη κοινωνία, επιβιώνει ο χορός, κυρίως στα λαϊκά στρώματα, στις καθημερινές τους εκδηλώσεις. Γεγονός που δεν αφαιρεί τίποτα από την τεχνική του αξία. Ο χορός αργότερα υιοθετείται σαν τελετουργικός χορός των μουσουλμάνων και έτσι μεταμορφωμένος και με αλλαγμένο όνομα, μας παραδίδεται. Σήμερα το λέμε «Τσιφτετέλι», από την σύνθεση των λέξεων Çift (διπλός, τουρκική λέξη) και τέλι. Επειδή παίζονταν στα έγχορδα με διπλή χορδή. Εκείνο που δεν άλλαξε ποτέ είναι, ότι ακόμη και σήμερα αποτελεί αποκλειστικά γυναικείο χορό.

   Η Ρόζα Εσκενάζυ τραγούδησε αρκετά Τσιφτετέλια, υποδειγματικά μάλιστα, δημιουργώντας μια δική της σχολή ερμηνείας του είδους.  Το τραγούδι της αναφοράς μας έχει βαθιές ρίζες στο χρόνο και κατατάσσεται στα κλασικά τσιφτετέλια. Η σύνθεσή του αποδίδεται στο Μανίσαλη χωρίς αυτό να είναι επιβεβαιωμένο απόλυτα και οι στίχοι του είναι αποκύημα της παράδοσης, όπου και συναντώνται σε αρκετά ακόμη τραγούδια.
 

   Είχαμε μάλιστα την τύχη να το βρούμε σε ένα «διδακτικό» βιντεάκι, όπου μας το χορεύει η περίφημη χορεύτρια Οριεντάλ «Μπουμπούκα», τη δεκαετία του ’60. Είναι χρήσιμο λοιπόν οι σύγχρονες «γοργόνες» να διδαχτούν από τη Μπουμπούκα του ’60, όπως και οι επίδοξοι αρσενικοί μιμητές να παρατήσουν το άθλημα του «Σεισμού» της κοιλίας και των κάτω άκρων!
 
Σπύρος Γκάλτσας
 
istoria454

*Πηγή: Σόλωνας Μιχαηλίδης, Εγκυκλοπαίδεια της αρχαίας ελληνικής μουσικής
 

Μουσική Χρονομηχανή & Άλλες Ιστορίες