Μουσική Xρονομηχανή & Άλλες Ιστορίες

Τα Μεγάλα Έργα: Το Τραγούδι Του Νεκρού Αδελφού

 
Τα μεγάλα έργα 
“Το τραγούδι του νεκρού αδελφού”
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης
Στίχοι: Μίκης Θεοδωράκης και Κώστας Βίρβος
Ερμηνεία : Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Βέρα Ζαβιτσιάνου και Δέσποινα Μπεμπεδέλη
Πολιτισμός ενάντια στη βαρβαρότητα
 
 
meTragNekrAderf3   Σε πρωτοσέλιδο εφημερίδας με ημερομηνία 31 Μαρτίου 1946 υπάρχει το εξής ρεπορτάζ : «Αιματηραί σκηναί εις την πλατείαν Ομονοίας. Ετραυματίσθησαν 40 διαδηλωταί της αριστεράς. Τα αστυνομικά όργανα έκαμαν χρήσιν των όπλων». Το άρθρο συμπεριλαμβάνει το όνομα του Θεοδωράκη ανάμεσα στους τραυματίες, σημειώνοντας τα εξής: «Μιχ. Θεοδωράκης υποστάς εγκεφαλικήν διάσεισιν κατόπιν τραύματος της κεφαλής...» 
 
   Ανένταχτος σε καλούπια, ο Θεοδωράκης, όποια και αν ήταν η ιστορική πρόκληση (Κατοχή, Εμφύλιος, χούντα), μαχόταν και εξακολουθεί να μάχεται κατά της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Υψηλά ιδανικά, με γνώμονα και αυτοσκοπό μια αληθινή Δημοκρατία. Ζωντανή ιστορία ο ίδιος του, μας ξαναφέρνει με τα έργα του στις μνήμες, στιγμές της σύγχρονης Ελλάδας!
 
meTragNekrAderf4   Το "Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού", μια λαϊκή τραγωδία εμπνευσμένη από τον Εμφύλιο, σε κείμενα, ποίηση και μουσική Μίκη Θεοδωράκη (εκτός από το "Νανούρισμα", σε ποίηση Κώστα Βίρβου), γράφτηκε το 1961 στο Παρίσι και την επόμενη χρονιά παρουσιάστηκε στο αθηναϊκό κοινό από το θίασο του Μάνου Κατράκη, σε σκηνοθεσία Πέλλου Κατσέλη. Τραγουδούσαν ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, η Βέρα Ζαβιτσιάνου και η Δέσποινα Μπεμπεδέλη, με σολίστες στο μπουζούκι τον Κώστα Παπαδόπουλο και τον Λάκη Καρνέζη. Το έργο ηχογραφήθηκε για πρώτη φορά το 1963, κομμένο όμως, καθώς η επιτροπή λογοκρισίας επενέβη και απαγόρευσε το τραγούδι "Αλυσίδα". (Την αλυσίδα τη βαριά/την κάνω χελιδόνι/τη φυλακή τη σκοτεινή/την κάνω ξαστεριά).
 
   Ο μεγάλος Έλληνας συνθέτης ξετυλίγει στο “Το τραγούδι του νεκρού αδελφού” την τραγικότητα της αδελφικής σύρραξης, μετά από το θρίαμβο του έθνους κατά του φασισμού, το 1940. Το αποτέλεσμα είναι μαγευτικό. Ίσως, για τις νεότερες γενιές, γεγονότα όπως "Εμφύλιος" και "Δικτατορία" να ανήκουν στις σελίδες των βιβλίων, κανείς όμως δεν μπορεί να κλείσει τα μάτια στην ποίηση που αποπνέουν οι στίχοι. Στα πανανθρώπινα όσο και διαχρονικά μηνύματα της ανθρώπινης ελευθερίας και αξιοπρέπειας, όπως και στις μουσικές του Μίκη, που σμίγουν τη βυζαντινή και τη δημοτική παράδοση με το λαϊκό τραγούδι, σε ένα κλασικό έργο της νεότερης ελληνικής μουσικής ιστορίας.
 
meTragNekrAderf2   Σε απόσπασμα από συνέντευξη του ο Μίκης σχετικά με το έργο του λέει τα εξής: “Έτσι το έδαφος ήταν έτοιμο για να γραφούν τα «μεγάλα ζεϊμπέκικα» όπως τα αποκαλώ, δηλαδή το ”Ένα δειλινό”, “Τον Παύλο και τον Νικολιό”, ”Το όνειρο”, ”Τα περβόλια” και το “Ενωθείτε”. Πώς να μνημονεύσω και πώς να τιμήσω καλύτερα το λαϊκό χορό των χορών, τον ζεϊμπέκικο, από το να τον παντρέψω με τη θεματολογία των πρόσφατων παθών του ελληνικού λαού; Ο ζεϊμπέκικος για τον πολύ κόσμο σημαίνει ταβέρνα, σπάσιμο πιάτων, διασκέδαση. Για μένα όμως είχαν περάσει μόλις δέκα χρόνια απ’ τον καιρό που τον χορεύαμε στις σκηνές στο Μακρονήσι με τη σκέψη γεμάτη με άλλου είδους προσδοκίες και όνειρα. Εξ άλλου η δεκαετία του ’60 ήταν για πολύ κόσμο και προ παντός για τους νέους ένα καινούργιο ξεκίνημα. Τι καλύτερο δώρο λοιπόν να τους προσφέρω; Καλά τα ωραία τραγούδια. Όμως πιο ωραία τα καλά. Που σήμαινε τότε -και πάντα- να μην αφήσεις ποτέ να σβήσει η «μνήμη του λαού» που λέει κι ο ποιητής. [...]. [...] Η θεματολογία, παρμένη από τη μυθολογία του Εμφύλιου, ήταν μοιραίο να με οδηγήσει σε σκέψεις. Ποιος ήταν ο Παύλος και ποιος ο Νικολός; Πότε έζησαν και πώς; Πότε σκοτώθηκαν και πώς; Μήπως ήρθε ο καιρός για μια ευρύτερη σύνθεση που να στηρίζεται σε μια ολοκληρωμένη ιστορία σαν κι αυτές που είχαμε ζήσει λίγο πιο πριν; Μήπως προβάλλοντας το Κακό της Εμφύλιας διαίρεσης στις πιο ακραίες του μορφές μπορούσαμε να το ξορκίσουμε ντύνοντάς το με τα ρούχα της ποίησης και της μουσικής; Να χτίσουμε πέτρα-πέτρα το δρόμο και ν’ αφήσουμε τα γεγονότα να διαδραματίσουν το ρόλο της Μοίρας που οδηγεί τις συγκρούσεις στην ύστατη συνέπεια: την προδοσία, το μίσος, το θάνατο, ώστε να μην υπάρξει άλλη λύση εξόν απ’ την Κάθαρση; Την παλλαϊκή, πανεθνική Ενότητα; [...]” 
 
meTragNekrAderf   Το “τραγούδι του νεκρού αδελφού” είναι ίσως από τις καλύτερες και αρμονικότερες μελωδίες στην παγκόσμια ιστορία της μουσικής. Τι να πρωτοθαυμάσεις; Την ελεγειακή εισαγωγή; Την μελωδία; Το πάντρεμα με το στίχο; Την λιτά σπαρακτική ερμηνεία; Πραγματικά χρειάζεται λιτότητα και ξυλένια φωνή για να ερμηνευτεί αυτό το τραγούδι. Όταν ο Μπιθικώτσης ανέβηκε στο πάλκο για να τραγουδήσει τον "νεκρό αδελφό" ο Θεοδωράκης τον προσφώνησε: "Γεια σου τραγουδιστή με την ξυλένια φωνή". Το έργο αποτελείται από 8 τραγούδια : “Απρίλη μου”( Ύμνος στην άνοιξη και τον έρωτα), “Δοξαστικό ( Ενωθείτε ) “ (Πάντρεμα του Ήλιου με την πασχαλιά υπό το βλέμμα της Παναγιάς),“Ένα δειλινό “ (Η σταύρωση ενός αγωνιστή), “Νανούρισμα” ( Στίχοι του Βίρβου, για ένα γλυκό νανούρισμα), “Προδομένη μου αγάπη”(ανεκπλήρωτη αγάπη για δυο πουλιά, δυο περιστέρια), “Στα περβόλια” (Πρόκληση στο Χάρο), “Το όνειρο” (χωρισμός αδελφών, πικρά μάνας για το χαμό) και “Τον Παύλο και τον Νικολιό” (τους πάνε για ταξίδι με βάρκα δίχως άρμενα, με πλοίο δίχως ξάρτια). Όλα τους, σύγχρονα μουσικά αριστουργήματα από τον “Διονυσιακό” Μίκη όπως αγαπάει να αυτοαποκαλείται!
 
   Στο αφιέρωμα μας έχουμε τα τραγούδια: “Στα περβόλια” και το “Ένα δειλινό”. Ερμηνευμένα με την μεγαλειώδη λυρικότητα της ξύλινης φωνής του Μπιθικώτση. Τα τραγούδια δεν αποδοθήκαν με αυτόν τον τρόπο πότε ξανά!
 
   Αυτή η ποιότητα μουσικής και κουλτούρας πρέπει να αντιπροσωπεύει τη χώρα ανά τον κόσμο. Ήδη υπάρχουν άνθρωποι που λατρεύουν τέτοια τραγούδια χωρίς να έχουν πατήσει ποτέ στην Ελλάδα. Τι τυχεροί που είμαστε αλήθεια όσοι μεγαλώσαμε με τέτοιες μουσικές! Θέλω να πιστεύω πως είναι τυχεροί και όσοι τις ανακαλύπτουν ακόμη και τώρα!
 
Γκάλτσας Σπύρος 
 

Μουσική Χρονομηχανή & Άλλες Ιστορίες