Mindfield

Κοσμοπολιτισμός

   6778-362538 f520Ο Κοσμοπολιτισμός ως πολιτική φιλοσοφία έχει τις ρίζες του στην ελληνική αρχαιότητα, με κύριους υποστηρικτές του τους Κυνικούς και τους Στωικούς φιλοσόφους. Πρόκειται για μια πολιτική πρόταση που με σύγχρονους όρους θα την ονομάζαμε παγκοσμιοποίηση με ανθρώπινο πρόσωπο. Βέβαια στις μέρες μας η παγκοσμιοποίηση θεωρείται ιμπεριαλισμός και επιβολή αξιών και θεσμών στους άλλους. Ωστόσο ο Κοσμοπολιτισμός είναι κάτι τελείως διαφορετικό, αφού οι υποστηρικτές του επί της ουσίας ενδιαφέρονται για την εμπέδωση της παγκόσμιας ιδιότητας του πολίτη και επικρίνουν τα ηγεμονικά σχέδια των σύγχρονων οικονομικών κέντρων εξουσίας.
 
   Κόσμος και Πόλις είναι δύο κεντρικές έννοιες της αρχαίας ελληνικής πολιτικής φιλοσοφίας. Ο Κόσμος ταυτίζεται με την τάξη του κόσμου και περιλαμβάνει τη φύση (Φύσις) των όντων που ταυτίζεται με τη Δίκη και τον Λόγο που διέπει τα πάντα. Η Πόλις είναι ο χώρος όπου μέσα από τη συναναστροφή με τους πολίτες επιτελείται η ηθική αρετή και η ευδαιμονία. Στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη η ιδέα του τί είναι δίκαιο εκ φύσεως πρόεκυψε από την παρατήρηση της φύσης, η οποία δομείται ως ένας σαφώς ιεραρχημένος κόσμος. Για τον λόγον αυτόν στην κλασική αρχαιότητα ελεύθερος εννοείται αυτός που εντάσσεται στην τάξη του Κόσμου, αφού πρώτα τον κατανοήσει.
 
   Σύμφωνα με τους Στωικούς φιλοσόφους της ελληνιστικής εποχής η απελευθέρωση του ανθρώπου επιτυγχάνεται με την απελευθέρωση από τις αυταπάτες και τα σφάλματα –στο νοητικό επίπεδο- και με την απελευθέρωση από τους φόβους -στο συναισθηματικό επίπεδο. Με τους φιλοσόφους της Στοάς το Δίκαιο –ο Νόμος- επεκτάθηκε σε όλον τον κόσμο και έγινε ο δεσμός που ενοποεί το σύμπαν. Οι πράξεις των ανθρώπων είναι άμεσα συνδεδεμένες με το σύνολο του κόσμου γιατί διέπονται από τη Λογική. Αυτός ο οικουμενικός Λόγος ενώνει τους σοφούς και ενάρετους ανθρώπους.
 
   6778-chrysippos1Γύρω στα 300 π.Χ ο Ζήνων από το Κίτιο της Κύπρου άρχισε τη διδασκαλία του στην Ποικίλη Στοά, έναν διακοσμημένο με ζωγραφιές δημόσιο χώρο των Αθηνών  από όπου το φιλοσοφικό κίνημα πήρε το όνομά του. Ο άμεσος διάδοχός του ήταν –το 262 π.Χ- ο Κλεάνθης, ένας πρώην παλαιστής που κέρδισε το θαυμασμό των συμπολιτών του χάρη στην απλότητα και την ευπρέπεια της ζωής του. Το 232 π.Χ. επικεφαλής της Στοάς τέθηκε ο Χρύσιππος, μια μεγάλη μορφή της φιλοσοφίας και της διανόησης γενικότερα. Το έργο του Ζήνωνος «Πολιτεία» είναι εμπνευσμένο από τη διδασκαλία του Σωκράτη και από τους Κυνικούς φιλοσόφους, ιδιαίτερα τον Διογένη, ο οποίος είχε χαρακτηρίσει τον εαυτό του Κοσμοπολίτη, πολίτη της οικουμένης. Η «Πολιτεία» θεωρείται αντινομικό κείμενο γιατί οι ριζοσπαστικές απόψεις του συγγραφέα είναι οι εξής: κατάργηση της επίσημης εκπαίδευσης, του γάμου, των θρησκευτικών τελετουργιών, του χρήματος και άλλων συμβατικών θεσμών. Στη θέση των συμβάσεων ο Ζήνων προτείνει τον Ερωτα και την Κοινοκτημοσύνη. Επί της ουσίας ο Ζήνων στο έργο του πραγματεύεται μία Κοσμόπολη, στην οποία ισχύουν οι άγραφοι νόμοι για όλους.
 
   Θεμέλια της πολιτικής φιλοσοφίας του αρχαίου Κοσμοπολιτισμού είναι η ιερή ενότητα των πάντων  -ο Μάρκος Αυρήλιος, αυτοκράτορας και Στωικός φιλόσοφος, στο έργο του Εις Εαυτόν μιλάει για το Ιερό Δεσμό που συνδέει τα πάντα- και η έμφυτη ισότητα των ανθρώπων, σύμφωνα με το φυσικό δίκαιο. Ο Χρύσιππος εξίσωνε το νόμο με τον ορθό λόγο και αυτό το έκανε για να εντοπίσει μια εναλλακτική πηγή εξουσίας: όχι το Κράτος αλλά τον Λόγο (τη λογική). Το αποτέλεσμα είναι η εσωτερίκευση του νόμου καθώς ο νόμος μετατρέπεται σε φωνή της συνείδησης ή σε εσωτερικό ηθικό νόμο.
 
   Ας μη ξεχνούμε και το ιστορικό πλαίσιο της εποχής των μεγάλων κατακτήσεων του Μ. Αλεξάνδρου και της εξάπλωσης της μακεδονικής αυτοκρατορίας στα πέρατα της οικουμένης και αργότερα του Ρωμαϊκού imperium, που ευνοούσε την αρχή ενός jus gentium. Οι αρχαίοι Στωικοί πάντως κράτησαν αποστάσεις από τα πολιτικά αξιώματα και την εξουσία. Εκτός από κριτικοί του κρατικού δικαίου και των κοινωνικών συμβάσεων  χαρακτηρίστηκαν ως οι πρώτοι ουτοπιστές στοχαστές του δυτικού κόσμου. Η στωική φιλοσοφία επηρέασε τους ανθρώπους με εξουσία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας που τη μετέτρεψαν σε στρατηγική για την παγκόσμια κυριαρχία!
 
Δήμητρα Ν. Ρετσινά
6778-234

Mindfield