Θεατρικές Παραστάσεις

Ανταπόκριση θεατρικής παράστασης: Ο σχοινοβάτης

 
   Ο Γάλλος συγγραφέας Jean Genet γνωρίζει και ερωτεύεται τον Abdallah Bentaga, ένα νεαρό σχοινοβάτη του τσίρκου και το 1955 γράφει το μικρό, αλλά ιδιαίτερα πυκνό αυτό «εγχειρίδιο» σε μορφή ποιήματος. Ο Genet στηρίζει οικονομικά και ψυχολογικά το σχεδόν αγράμματο σχοινοβάτη στα πρώτα του ακροβατικά βήματα, σκηνοθετεί το σόου του πάνω στη σκηνή και του συμπαραστέκεται όταν τραυματίζεται σοβαρά κατά τη διάρκεια μιας παράστασης. Ο σοβαρός τραυματισμός του είχε σαν αποτέλεσμα να μην μπορέσει ποτέ ξανά να ανεβεί στο συρματόσχοινο, παρά τις άκαρπες προσπάθειές του. Το 1964, εγκαταλειμμένος σε μια γκαρσονιέρα στο Παρίσι, απογοητευμένος από το άδοξο τέλος της καριέρας του, αλλά και από την αδιαφορία του Genet, ο οποίος εν τέλει τον παρατάει, o Bentaga αποφασίζει να βάλει τέλος στη ζωή του και αυτοκτονεί, παίρνοντας χάπια και κόβοντας τις φλέβες του. O Genet δεν ξεπέρασε ποτέ τον χαμό του εραστή του, περνάει από μια καταθλιπτική περίοδο, μέχρι που το 1967 επιχειρεί ανεπιτυχώς να δώσει και ο ίδιος τέλος στη ζωή του.
 
shoinovatis01
   Ο συγγραφέας στο έργο αυτό, συμβουλεύει το νεαρό ακροβάτη, λέγοντάς του ότι πρέπει να είναι αμετάκλητα απομονωμένος. Αποκομμένος από τον κοινωνικό περίγυρό, απόλυτα συγκεντρωμένος στο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα, πρέπει να λογοδοτήσει μονό στο σχοινί του, σε κανένα κοινό. Μέσα από τη μοναξιά και την απόλυτη δέσμευση στην τέχνη του, ο σχοινοβάτης θα βρει την ταυτότητά του και θα βγει δυνατότερος. Σημαντικό στοιχείο στα έργα του Genet είναι το μοτίβο της μεταμόρφωσης. Εδώ βλέπουμε τη διαμόρφωση της ταυτότητάς του μοναχικού περιθωριακού ακροβάτη που ρισκάρει. Φυσικά δεν έχει τόση σημασία ο τρόπος με τον οποίο ρισκάρει, όσο η διαδικασία της ιεροτελεστίας και η μετάβαση μέσα από την οποία επέρχεται η αλλαγή.
 
shoinovatis02
   Στα τελετουργικά έργα του Genet, οι χαρακτήρες χάνουν τους εαυτούς τους, τα όρια μεταξύ θεάτρου και πραγματικότητας συνεχώς καταπατούνται και η σχέση μεταξύ θεατή και δρώντος προσώπου συνεχώς μετατοπίζεται. Το θέατρο μέσα στο θέατρο είναι ένας σημαντικός δίαυλος, μέσα από τον οποίο η διάδραση τέχνης και ζωής επαναπροσδιορίζεται. Η μεταθεατρικότητα είναι το εργαλείο που φέρνει το θεατή αντιμέτωπο με τη μάχη που δίνει ο σχοινοβάτης με το θάνατο.

   Ο ήρωας του έργου φλερτάρει με το θάνατο και την μεταιχμιακή ισορροπία που πρέπει να κρατήσει. Κυνηγά το είδωλό του, προσπαθεί να συνταυτιστεί με το σκοινί του και εν τέλει να σωθεί. Ανάμεσα στο σχοινοβάτη και την προσωπική του αναζήτηση βρίσκεται το ρίσκο της θανάσιμης πτώσης του. Αυτό το ακραίο όριο καθίστα το θέαμα επικίνδυνο και με τον ίδιο τρόπο που ο σχοινοβάτης χορεύει με το θάνατο, έτσι κοινό και υποκριτές εμπλέκονται και εκτίθενται σε ένα κινδυνώδες παιχνίδι μεταξύ τέχνης και ζωής. Το κοινό γίνεται μάρτυρας της προσπάθειας του σχοινοβάτη να διαχωρίσει την πραγματικότητά του από την τέχνη του, αλλά η εναλλαγή των ρόλων κάνει το διαχωρισμό αυτό σχεδόν αδύνατο. Οι ξεχωριστές ιδιότητες υπερκαλύπτονται η μία από την άλλη και υποκαθιστούν η μια την άλλη. Ο συγγραφέας έφτιαξε έναν ήρωα, οπού ο ρόλος του δεν είναι ούτε φανταστικός, αλλά ούτε και κατεξοχήν πραγματικός.
 
shoinovatis03
   Τόσο η ανάλυση, όσο και η σκηνική πραγμάτωση σε ένα τόσο πολυεπιπέδο και πυκνό κείμενο δεν είναι εύκολο εγχείρημα. Βλέποντας το ποίημα αυτό επί σκηνής, αντιλαμβάνεται κανείς ότι είναι ένας «οδηγός» όχι μόνο για τον σχοινοβάτη, αλλά για τον κάθε καλλιτέχνη. Στην προκείμενη περίπτωση, θα μπορούσε να θεωρηθεί μια «διάλεξη» και ένα «εγχειρίδιο» για την τέχνη του ηθοποιού. Όπως ο σχοινοβάτης δεν ανήκει ούτε στον κόσμο του πραγματικού, ούτε στον κόσμο του φανταστικού, έτσι και οι υποκριτές πλανώνται στο μεταίχμιο δύο κόσμων: της προσωπικής ταυτότητας, και του εκάστοτε ρόλου. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να προκύπτει ένα δεύτερο επίπεδο μετά-θεατρικότητας, ανεξάρτητα από το πρώτο επίπεδο που αναλύθηκε παραπάνω.

   Το μοτίβο της τελετουργίας, πέρα από την αυθύπαρκτη ιδιότητά του μέσα στο κείμενο, τονίζεται και σκηνοθετικά, ιδιαίτερα στην απεικόνιση της διαδικασίας που ακολουθεί ο σχοινοβάτης για την ετοιμασία του πριν βγει στην σκηνή. Εδώ πάλι υπάρχει το δεύτερο επίπεδο μεταθεατρικότητας. Καθώς ο ηθοποιός βάφεται, όντως καθιστά και την προσωπική του ετοιμασία, αλλά και αυτή του ήρωα ως μέρος της σκηνικής δράσης. Επιπλέον τελετουργικό στοιχείο, αλλά και μοτίβο της δραματουργίας του Genet, εντοπίζεται στο μακιγιάζ και στα κοστούμια των ηθοποιών, το οποίο μπορεί να έχει και διττή «μετάφραση». Η σκηνοθετική φιλοσοφία του τσίρκου συνάδει και συμφωνεί με την «τεχνοτροπία» του συγγραφέα, καθώς την έχει χρησιμοποιήσει και σε άλλα κείμενά του.
 
shoinovatis04
   Ωστόσο, αν και, τα πρόσωπα των ηθοποιών παραπέμπουν είτε σε προσωπεία, είτε σε κάποιο μέλος ενός θιάσου τσίρκου, ο συμβολισμός παραμένει ίδιος. Αν ληφθεί υπόψη ότι τα τελετουργικά δρώμενα αποτελούν μεταβατική διαδικασία από μια καθημερινή σε μια εξωκαθημερινή συμπεριφορά, το μακιγιάζ εντάσσεται στο πλαίσιο αυτής της μεταμορφωτικής πορείας, καθώς ακυρώνει την προϋπάρχουσα ταυτότητα και δημιουργεί μια καινούρια. Κατ’ επέκταση, βλέπουμε ότι οι υποκριτές συνεχίζουν να βαδίζουν σε ενδιάμεσους νοηματικούς χώρους, εφόσον όλη η παράσταση κυμαίνεται στο πλαίσιο της μεταιχμιακής εκκρεμότητας. Η ενδυματολογική επιλογή παραπέμπει κι εκείνη στον ρουχισμό κλόουν ή άλλων μελών του θιάσου, λειτουργώντας προσθετικά στην ήδη υπάρχουσα ατμόσφαιρα του μακάβριου, γκροτέσκου, τραγελαφικού τσίρκου.

   Το μεστό νοηματικά λογοκεντρικό κείμενο του Genet αποδίδεται, πρώτιστα, μέσα από τα σώματα των ηθοποιών στην παράσταση της Ζωής Μαντά. Ο Λ. Παπακώστας και η Β. Παπαχρήστου μετέφρασαν την πυκνότητα του λόγου του συγγραφέα μέσα από μια, εξίσου, πυκνή, αεικίνητη, μαριονεττίστικη σωματικότητα. Επαναληπτικές σπασμωδικές κινήσεις, πλαστικότητα, εγκατάλειψη, παράδοση και επαναφορά, συνδυάζονται με έναν ξύλινο, σχεδόν ειρωνικό στομφώδη λόγο, με ελάχιστες πινελιές ρεαλιστικής χροιάς, σχεδόν απαρατήρητες. Τα σώματα ισορροπούν κι αυτά, όπως είναι αναμενόμενο, ανάμεσα, πάνω, κάτω, δίπλα, πίσω, διαγώνια σε χρωματιστούς όγκους σε σχήμα κύβων ή παραλληλόγραμμων, αξιοποιώντας πλήρως τον σκηνικό χώρο.
 
shoinovatis05
   Η εκκρεμότητα του κόσμου του σχοινοβάτη διατρέχει και τα επιμέρους στοιχεία της παράστασης. Όπως είπαμε, όλα ακροβατούν ισορροπημένα, αλλά τίποτα δεν κορυφώνεται και δεν ολοκληρώνεται εν τέλει. Τα video art και οι συνοδευτικές μουσικές υποκρούσεις που διακόπτονται και επιστρέφουν, κινούνται κι αυτά στο πλαίσιο του μεθοριακού και του ημιτελούς. Φωτισμοί, ως επί το πλείστον, ψυχροί σαν τα πρόσωπα, δημιουργούν σκιές και εναρμονίζονται με το γενικότερο αποτέλεσμα.

   Εν κατακλείδι, η βίαιη ομορφιά και, ίσως, ο βίαιος θάνατος του σχοινοβάτη, αποτελούν για τον Genet την εξορία που πρέπει να ακολουθήσει όποιος δεν επιθυμεί να υποκύψει σε κοινωνικές νόρμες και ρόλους. Ο θάνατος είναι μια μεγαλειώδης συνθήκη και η μοναχικότητα ενέχει μια ευγένεια. Ο Σχοινοβάτης πρέπει να αντιληφθεί τη σημασία της μοναξιάς και τον αποκλεισμό του Άλλου για να καταφέρει να βρει την ταυτότητα του. Εξάλλου, οι εξόριστοι, οι περιθωριοποιημένοι και οι μοναχικοί πάντα κατείχαν μια ευμένεια στην γραφή του. Στην ειδυλλιακή ουτοπία των νεκρών του Genet, όλοι είναι ίσοι και δεν υπάρχουν ανάγκες για προσποιητά παιχνίδια.
 
Άννα Φωτοπούλου
Θεατρολόγος
 
Ταυτότητα παράστασης:
26 Οκτωβρίου – 15 Δεκεμβρίου 2017
Κάθε Πέμπτη - Παρασκευή στις 21:30,
A Small Argo full of Art, Ελευσινίων 15, Μεταξουργείο
Συντελεστές:

Σκηνοθεσία/Μετάφραση/Διασκευή: Ζωή Μαντά
Επιμέλεια από τη γαλλική γλώσσα: Michele Valley
Εικαστικό περιβάλλον-κοστούμια: HOPE
Επιμέλεια κίνησης: Βάλια Παπαχρήστου
Τσέλο: Φωτεινή Καλλιανού
Video Art - Μουσική: COM.ODD.OR
Σχεδιασμός φωτισμών: Αλέξανδρος Αλεξάνδρου
Βοηθός σκηνοθέτη: Ανδρέας Πάλλης
Ερμηνεύουν: Βάλια Παπαχρήστου, Λευτέρης Παπακώστας
Φωτογραφίες: Παύλος Μαυρίδης
Trailer: Volition Pictures
Υπεύθυνος επικοινωνίας - marketing: Άρης Σομπότης
 

Θεατρικές Παραστάσεις