Θεατρικές Παραστάσεις

Ανταπόκριση θεατρικής παράστασης: Ο δρόμος μέχρι το περίπτερο

 
Ο Δρόμος Μέχρι Το Περίπτερο από την κολεκτίβα Medea Electronique στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης.
Σε ποίηση Γιάννη Στίγκα.
Κονστρουκτιβισμός και ποιητικότητα

   Ο Γάλλος συγγραφέας και θεωρητικός της λογοτεχνίας, Roland Barthes, προάγει πρώτος την αντίληψη για την ουδετερότητα που αποκτά η γλώσσα, άμα τη συγγραφή της. Μόλις αφηγηθεί ένα γεγονός, χάνεται η κυριότητα του γραφέα, χωρίς αυτή η αφήγηση να αποσκοπεί σε κάποια παρότρυνση του αναγνώστη ή σε κάποια ιδεολογία. Κατ’ επέκταση, η απαγκίστρωση του συγγραφέα από το έργο του, το καθιστά ελεύθερο μετάφρασης, χωρίς να χρειάζεται η κοινωνική, πολιτισμική και προσωπική υπογραφή του δημιουργού. Μοναδική προέλευση του κειμένου είναι η γλώσσα, η οποία χάνει το άμεσα προσδιορίσημο νόημά της. Έτσι, το νόημα δεν καθηλώνεται, αλλά καθίσταται μεταβλητό.
 
periptero01
   Με βάση τη γλωσσολογική οπτική του Barthes και τη μεταφορά της στη θεατρική πρακτική, ερχόμαστε, συνειρμικά, στο θέμα της πρόσληψης και της αναπαραγωγής ενός κειμένου από τους απανταχού σκηνοθέτες. Θα έλεγε κανείς πως αυτό το θέμα αποτελεί μια μαύρη κηλίδα στην ιστορία της σκηνικής αναπαράστασης και έναν ατέρμονο πονοκέφαλο σε κάθε συζήτηση που προσπαθεί να αναλύσει και να υπερασπιστεί ένα ιδιαίτερο έργο. Και έναν ακόμα πιο ατέρμονο πονοκέφαλο στην πρόσληψη του από το εκάστοτε κοινό.

   Η κολεκτίβα Medea Electronique λοιπόν, με αφορμή το ποίημα του Γιάννη Στίγκα «Ο Δρόμος Μέχρι το Περίπτερο», κατασκευάζει μπροστά στα μάτια μας, μια cross-arts performance που συμπεριλαμβάνει, ενδεχομένως, όλο το φάσμα των παραστατικών τεχνών. Η απευθείας κατασκευή της παράστασης επί σκηνής συνάδει με την αρχή του κονστρουκτιβισμού πως «η τέχνη κατασκευάζεται». Μουσική, ήχος, ποίηση, κινηματογραφική λογική, φωτογραφία, μαγνητοφωνημένες αναγνώσεις του ποιήματος με τη φωνή του ίδιου του ποιητή, ψηφιακά κολάζ, χορός, αυτοσχεδιαστικό θέατρο, βίντεο, σύγχρονα τεχνολογικά μέσα, λόγος, προβολές. Το αποτέλεσμα σίγουρα είναι αξιοπρόσεκτο.

   Όλη η παράσταση βασίζεται σε εικόνες, ήχους και αισθήσεις. Βασική αρχή της ομάδας είναι η αντίληψη πως τα σημαινόμενα κάθε στοιχείου της παράστασης προέρχονται από την αίσθηση που προκαλούν στον θεατή. Εδώ, ανατρέχουμε στην ιδέα του Barthes για τη μοναδική πρόσληψη της γλώσσας και κατ’ επέκταση, στο θέατρο, την προσωπική πρόσληψη του θεατή. Κάθε έργο έχει πολλές εκδοχές, μία για κάθε θεατή που το παρακολουθεί. Το ίδιο πρεσβεύει ανοιχτά κι ο ποιητής Γ. Στίγκας, καθώς ακούγεται η μαγνητοφωνημένη φωνή του να λέει πως «δεν χρειάζονται τα ποιήματα την ανάλυση του δημιουργού». Αυτή η ελευθερία στην αποκωδικοποίηση του νοήματος, δημιουργεί δύο ζεύγη επικοινωνίας: α) τον πομπό/ποιητή με δέκτη τους Medea και β) τους πομπούς/Medea με δέκτες τους θεατές.
 
periptero02
 
   Η ίδια η ομάδα πάνω σε αυτό σχολιάζει: […]Είναι λάθος προσέγγιση να προσπαθήσει κάποιος να αποκωδικοποιήσει το έργο αντιπαραβάλλοντας κάθε εικόνα με κάθε πρόταση του ποιήματος. Αν γίνει έτσι, τότε ναι, ίσως ο τρόπος μας να είναι δυσνόητος. Αν όμως αποστασιοποιήσει κανείς τον εαυτό του, με τέτοιο τρόπο ώστε να απαγκιστρωθεί από τις λέξεις και την ίδια στιγμή αφεθεί στη δύναμη της εικόνας και του ήχου, τότε θα του "αποκαλυφθεί" ότι το έργο είναι βαθιά συναισθηματικό. Έτσι, θα βιώσει συναισθήματα όπως νοσταλγία, μοναξιά, εσωτερικές συγκρούσεις και ήττες, εκτόνωση και εν τέλει λύτρωση. Όταν ο θεατής βιώσει τα συναισθήματα αυτά, τότε θα καταλάβει το πως συνδέεται το ποίημα με την performance και πόσο εύκολη, σχεδόν γραμμική, είναι η σύνδεση αυτή.[…]

   Ο τεχνολογικός εξοπλισμός της ομάδας αποτελεί και τη σκηνογραφία της παράστασης. Στα αριστερά της σκηνής, ένα τραπέζι με μια σύνθετη χειροποίητη και λεπτομερή εγκατάσταση. Στο βάθος της σκηνής το γνωστό άσπρο πανί προβολής. Έκπληξη προκαλεί η χρήση του προτζέκτορα, καθώς οι προϋπάρχουσες προβολές που απεικονίζονται πάνω του είναι αρκετά λιγότερες σε σχέση με τις προβολές που κινηματογραφούνται εκείνη τη στιγμή με τη χρήση μιας webcam. On-the-spot κινηματογράφος λοιπόν, να σηματοδοτεί την απόσταση και την ασφάλεια που φέρει η οθόνη, έναντι της ζωντανής επαφής. Άλλη μια αναφορά απόστασης γίνεται και στο κομμάτι του λόγου. Σχεδόν μοναδική πηγή λόγου είναι η μαγνητοφωνημένη ανάγνωση του ποιήματος, ενώ ζωντανός λόγος υπήρξε μόνο για μερικά λεπτά.

   Έχουν διαχειριστεί το ζωντανό λόγο με τρόπο οξύμωρο. Η ηθοποιός της παράστασης ήταν στην αριστερή πλευρά της σκηνής, σχεδόν κρυμμένη πίσω από μια κολώνα. Η μορφή της φαινόταν στο πανί προβολής μέσω της webcam, αλλά η φωνή της ακουγόταν χωρίς κάποιο τεχνολογικό βοήθημα. Αντίθεση του θεατρικού ζωντανού και παροδικού λόγου με την κινηματογραφικά «κονσερβοποιημένη», αλλά αέναη εικόνα.
 
periptero03
   Επίσης, η χρήση του φωτογραφικού υλικού που πρόβαλε η ομάδα, αποτελεί σημείο μνήμης, ανάμνησης και τετελεσμένου παρελθοντικού χρόνου, που όμως έχει περαστεί στην αιωνιότητα μέσω της αποτύπωσης. Εικόνες διακοπών και ξεγνοιασιάς με ηχητική επένδυση παιδικές φωνές αθωότητας.

   Προσωπικά, το πιο χαρακτηριστικό σημείο της παράστασης ήταν ο συνδυασμός των αστραπιαίων, σχεδόν ενοχλητικών, συγκεχυμένων προβολών και του εκκωφαντικού θορύβου που ακουγόταν από μια, πάλι, αυτοσχέδια κατασκευασμένη ηχητική πηγή. Όπως λένε οι συντελεστές, η διάρκεια είναι σχετική. Είναι φυσικό πως μια τέτοια συνθήκη δεν μπορεί να είναι καθόλου ευχάριστη. Γι’ αυτό, όταν τη σκηνή αυτή διαδέχεται η ξαφνική παύση του θορύβου, κυρίαρχο είναι το συναίσθημα της εκτίμηση της ησυχίας και η αίσθηση της ασφάλειας. Ωστόσο, αυτό δεν αμφισβητεί και δεν μειώνει την λειτουργικότητά της.

   Αρχικά, χαρακτηρίζει, όπως προαναφέρθηκε, το θέμα της σχετικότητας του χρόνου, καθώς οι απόψεις ποικίλουν. Άλλοι αντιλαμβάνονται τον μισό, άλλοι τον διπλάσιο χρόνο. Φυσικά, ο θόρυβος και οι πανικόβλητες προβολές με κυρίαρχο το κόκκινο χρώμα, όπως λένε οι συντελεστές λειτουργούν «συμβολικά ως προς την εσωτερική πάλη του ανθρώπου προκειμένου να βγει από το προσωπικό του τέλμα, να έρθει αντιμέτωπος με τον εαυτό του, τους φόβους του, τις ήττες του. Κατά συνέπεια, η επιτυχία αυτής της σύνδεσης έγκειται στο ότι ο θεατής αντιλαμβάνεται διαφορετικά τον χρόνο, ανάλογα με το πως βιώνει ή πως ορίζει τον εαυτό του σε συνάρτηση με το συγκεκριμένο κομμάτι του έργου».
 
   Η κινησιολογία της παράστασης είναι επίσης βασισμένη στην οπτική του Mayakovsky, που είναι και ο βασικός συνομιλητής του ποιητή μέσα στο κείμενό του. Ο Mayakovsky έλεγε πως το σώμα και οι κινήσεις του ηθοποιού είναι μεν προσχεδιασμένα, άλλα ρυθμικά ελεύθερα, έτσι ώστε να μπορούν να εκφράσουν τις πιο σημαντικές εσωτερικές εμπειρίες. Έτσι, οι χορογραφημένες κινήσεις των ηθοποιών σε συνδυασμό με την μελωδική μουσική, αποτελούν, ναι μεν αναφορά στα ζωντανά σώματα πάνω στην σκηνή, χωρίς τον μεσάζοντα του προτζέκτορα, αλλά ενδεχομένως και την καθολική αναζήτηση τρυφερότητας και συντροφιάς.

   Κλείνοντας, καταλήγουμε ότι κάθε παραστατική τέχνη μπορεί να εκμαιεύσει διαφορετικής ποιότητας συναισθήματα, πρωτίστως, με βασικό γνώμονα την βιωματική, υποκειμενική αλήθεια του δέκτη. Αυτό δεν σημαίνει, ότι πάντα το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα θα συμπεριλαμβάνει όμορφη ή ευχάριστη αίσθηση. Η τέχνη αποσκοπεί στη συναισθηματική ενεργοποίησή μας. Καθησυχάζει τους διαταραγμένους και διαταράζει τους καθησυχασμένους. Οι Μedea Electronique καταλύουν το στερεότυπο που έχει, κατά καιρούς, στιγματίσει την τέχνη, ως απεικόνιση της ψευδαισθησιακής ομορφιάς και της αληθοφανούς αυταπάτης, προτάσσοντας τις αισθήσεις μέσω της εικόνας.

   Μαζί με τον Γ. Στίγκα δίνουν, αναμφισβήτητα, καινούριο νόημα στη διαδρομή μας μέχρι το περίπτερο.

Άννα Φωτοπούλου
Θεατρολόγος

Ταυτότητα Παράστασης:
Ο ΔΡΟΜΟΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ
cross-arts performance από τη Medea Electronique
βασισμένη σε ποίηση του Γιάννη Στίγκα
Ημέρες & ώρες παραστάσεων: Δευτέρα και Τρίτη, 21.30. Διάρκεια: 60 λεπτά
Ημερομηνίες παραστάσεων: 16 – 31 Ιανουαρίου 2017
 

Facebook Comments

Θεατρικές Παραστάσεις