Θεατρικές Παραστάσεις

Αμφιτρύων

«Αμφιτρύων»
από το Εθνικό Θέατρο

   11070030Αν έπρεπε να δεις μόνο μία θεατρική παράσταση αυτό το καλοκαίρι, αυτή ήταν σίγουρα ο «Αμφιτρύων» από το Εθνικό Θέατρο, σε σκηνοθεσία του Λευτέρη Βογιατζή. Αν και η παράσταση περιοδεύει για μόλις ένα μήνα και σε επιλεγμένους χώρους, για καλή μας τύχη, ο θίασος ανηφόρισε και στο θέατρο Δάσους της Θεσσαλονίκης.

   Η παραγωγή μας καλωσόρισε με μια ανακοίνωση για τυχόν αλλαγές, λόγω του έντονου αέρα το βράδυ της Δευτέρας. Τα έχουν αυτά οι καλοκαιρινές ανοιχτές παραστάσεις, μα όλοι ελπίζαμε ν’ αποφευχθεί η αλλοίωση της από την αρχική σκηνοθετική του μορφή, που παρουσιάστηκε στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου.

   Δεν ξέρω ποιες μικροαλλαγές έγιναν, αλλά από την εντυπωσιακή είσοδο του Ερμή (Χρήστος Λούλης) πάνω σε ξυλοπόδαρα στη σκηνή  καταλάβαινες ότι εδώ δεν πρόκειται να παρακολουθήσεις ακόμη μια παράσταση με αρχαίους ήρωες, χιτώνες και στομφώδεις διαλόγους. Και πως άλλωστε, καθώς το έργο του Μολιέρου γράφτηκε το 1668, με σκοπό να θίξει έμμεσα τις ερωτικές περιπέτειες του Βασιλιά Λουδοβίκου 14ου, ενώ σατιρίζει τον αμοραλισμό των ισχυρών και την δουλική συμπεριφορά όσων τους περιβάλλουν. Ο Μολιέρος εμπνέεται από την ελληνική μυθολογία, στηρίζεται δεξιοτεχνικά πάνω στον Αμφιτρύωνα του Πλαύτου και μεταπλάθει τον μύθο του Αμφιτρύωνα και της Αλκμήνης σε μια απολαυστική κωμωδία.  Έγραψε αυτό το έργο σε ωραίους στίχους με πρωτότυπους ρυθμούς παίρνοντας δάνεια και από άλλους συγγραφείς (Ευρυπίδης, Ροτρού).

   Ο Δίας παίρνει τη μορφή του Αμφιτρύωνα για να  τρυπώσει στο κρεβάτι της γυναίκας του Αλκμήνης και ο Ερμής τη μορφή του κωμικού υπηρέτη του Σωσία. Όταν όμως εμφανίζεται ο πραγματικός Αμφιτρύωνας, τη θεϊκή παρέμβαση θα ακολουθήσει το χάος: άλλοτε διασκεδαστικό και άλλοτε επικίνδυνο, γεμάτο ίντριγκες, ανατροπές, πάθη και εξωφρενικό χιούμορ! Φυσικά, το τέλος και τη λύση θα τη δώσει ο Δίας ο οποίος αποκαλύπτει την αλήθεια και με την έπαρση που του προσδίδει η θεϊκή του φύση θα ανακοινώσει τη σύλληψη του Ηρακλή, ενός ημίθεου, αποτέλεσμα της συνεύρεσής του με την Αλκμήνη. Αλλά όπως λέει, το γεγονός αυτό θα πρέπει να προκαλέσει στον Αμφιτρύωνα χαρά, κι όχι θλίψη.

   Η κωμωδία του Μολιέρου παρουσιάζεται για δεύτερη φορά από το Εθνικό Θέατρο – η πρώτη ήταν το 1948 σε σκηνοθεσία Δημήτρη Ροντήρη. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία θεατρόφιλοι και οι θεατρολόγοι (ξανα)είδαν στον λόγο του παρόντος θιάσου, το παίξιμο του Χορν και της Μαίρης Αρώνης. Για κάποιους ξύπνησαν θύμησες του παλιού καλού θεάτρου.

   Η πολύ επιτυχημένη επιλογή του Λευτέρη Βογιατζή να επιλέξει αυτό το έργο του Μολιέρου συνδυάστηκε επίσης επιτυχημένα με τη σκηνοθετική του ματιά, να παρουσιάσει στην σκηνή τον χιουμοριστικό λόγο του Μολιέρου όχι μονάχα ως μια κωμωδία που προκαλεί τον γέλωτα των θεατών, αλλά ως ένα βαθιά στοχαζόμενο έργο που με την  διαχρονικότητά του θίγει ζητήματα εξουσίας, ανηθικότητας που τιμωρείται ή όχι ανάλογα με την κοινωνική τάξη και υπαρξιακά θέματα για την ταυτότητα του ανθρώπου. Το έχει παραδεχτεί εξάλλου ο σκηνοθέτης ότι δεν κυνηγάει ποτέ το γέλιο του Μολιέρου, αλλά τη σκοτεινιά του και την δυνατότητα να αναδεικνύει πτυχές των ηρώων του που δεν τις είχαμε υποψιαστεί ποτέ.

   Η σκηνοθεσία του έργου είναι αυτή που καταχειροκροτήθηκε ακατάπαυστα από το σύνολο του κοινού, καθώς οι προσθήκες του Βογιατζή σε ένα θέατρο του 16ου αιώνα, θύμιζε κάτι από την ξακουστή ιταλική comedia dell’ arte.

   11080017Ο Ερμής (Χρήστος Λούλης) ωσάν αγγελιοφόρος του Ολύμπου εισέρχεται στο θέατρο πάνω σε ξυλοπόδαρα και στέκεται πάνω σε αυτά γι’ αρκετή ώρα προσπαθώντας να εξιστορήσει την επιθυμία του πατέρα του να «φορέσει» ανθρώπινη μάσκα για να υποδυθεί τον Αμφιτρύωνα προκειμένου να πέσει στην αγκαλιά της όμορφης Αλκμήνης. Στη μέση της σκηνής έχει τοποθετηθεί ένα τεράστιο μεταλλικό γαϊτανάκι με σύσσωμους τους ήρωες του έργου καθήμενοι στη βάση του, να παρακολουθούν το διάλογο του Ερμή με τη Νύχτα (Στεφανία Γουλιώτη) για την πλεκτάνη που ετοιμάζονται να στήσουν. Η Νύχτα, σαν ένας ακροβάτης της comedia del’ arte σκαρφαλώνει στο θρόνο της, στην κορυφή από το γαϊτανάκι και μας κοιτάζει από ψηλά, έτσι όπως της αρμόζει. Οι προσομοιώσεις αρχαίων αγαλμάτων, η διάφανη αυλαία και τα πράσινα κοστούμια (ντυμένοι πουλιά) του Άγγελου Μέντη συμπληρώνουν την αυτοσχεδιαστική κωμική ατμόσφαιρα της παράστασης, χωρίς να την καθιστούν ως ακόμη μια κραυγαλέα αναπαράσταση.

   Οι ερμηνείες των ηθοποιών δε θα μπορούσαν να μην ξεχώριζαν σε αυτή την ανθρωποκεντρική σκηνοθεσία του Λ. Βογιατζή. Ο ίδιος επέλεξε με πολύ παρρησία τους ηθοποιούς και τους χαρακτήρες που θα υποδυθούν. Θα λέγαμε την dream team του ελληνικού θεάτρου, με εξέχουσα παρουσία και ερμηνεία τον ρόλο του Σωσία (Δημήτρης Ήμελλος), ο οποίος τσαλάκωσε φωνή και πρόσωπο για να υποδυθεί τον άμοιρο υπηρέτη. Θα φανταζόταν κανείς ότι Μολιέρος θέλησε να αδειάσει όλο το χιουμοριστικό ταλέντο του στον λόγο του Σωσία, που βρίσκεται μπλεγμένος στην πλεκτάνη του Δία. Αλλά είμαστε σχεδόν βέβαιοι, πως είναι «πλεκτάνη» Βογιατζή να συγκεντρώσει στον Σωσία την λάμψη όλου του έργου καθώς του προσδίδει κι ένα χαρακτήρα ουσίας, με αυτό του κλεισίματος της παράστασης και της φράσης «Για περιπτώσεις σαν κι αυτή, πάντα καλύτερη η σιωπή».

   Μονάχα καλά λόγια έχουμε να πούμε και για τις ερμηνείες του Νίκου Κουρή (Δίας), εμβληματικός, ειρωνικός και στομφώδης, της Αμαλίας Μουτούση (Αλκμήνη), της ταλαντούχας Εύης Σαουλίδου (Κλεάνθη), που δεν την έχουμε συνηθίσει σα μια θεατρίνα που τσαλακώνει τη φωνή της, αλλά τελικά της πάει πολύ, και φυσικά του Γιώργου Γάλλου (Αμφιτρύων) που απέδωσε το χαρακτήρα του ήρωα με τις κατάλληλες δώσεις σιωπής, χιούμορ και ειρωνείας. Μοναδική μας ένσταση, αν το ρόλο της Αλκμήνης θα ήταν καλύτερα να ερμηνεύσει μια νεότερη σε ηλικία ηθοποιός, που ίσως όμως να μη διέθετε την δυναμική και στομφώδη παρουσία της κας. Μουτούση. Κάτι παραπάνω θα ξέρει όμως ο κ. Βογιατζής…Όπως επίσης, βρήκα εξαιρετική την έμπνευση να χρησιμοποιήσει τη Στεφανία Γουλιώτη (Νύχτα) και στο ρόλο υποβολέα, με εμφάνιση σέξι και αέρινη που επιβλήθηκε στην σκηνή περισσότερο με την κίνησή της, παρόλο τη σιωπή της.
Κατά τη γνώμη μου, πρέπει να δώσουμε τα εύσημα και στη μετάφραση της Χρύσας Προκοπάκη, χωρίς την οποία, το συγκεκριμένο έργο του Μολιέρου θα αποτελούσε ίσως ένα ακόμη εμφυολόγημα για τα ερωτικά τερτίπια των βασιλιάδων της εποχής. Όπως διαβάζουμε, προσπάθησε ν’ ακολουθήσει τις αυξομοιώσεις των στίχων με βάση, όχι τον αλεξανδρινό, αλλά τον δικό μας παραδοσιακό στίχο τον δεκαπεντασύλλαβο. Έκανε προσθήκες σε γραμματικούς και μετρικούς τονισμούς και άλλες λέξεις, για να επιτευχθεί το ανάλογο αποτέλεσμα στη ροή του λόγου. Η μεταφράστρια και ποιήτρια δούλεψε σκληρά με την καθοδήγηση του Βογιατζή, κι αυτό φάνηκε στο αποτέλεσμα, στο –σύμφωνα με άλλους- μη καθαρόαιμο θεατρικό κείμενο του γάλλου συγγραφέα.

   Σε κάθε περίπτωση, η συλλογική δουλειά όλων των συντελεστών της παράστασης φάνηκε σε κάθε φράση που ξεστόμιζαν, σε κάθε κίνηση, και κάθε αντικείμενο που δέσποζε επί σκηνής. Όλοι και ο καθένας ξεχωριστά αξίζουν τον θαυμασμό των θεατών που διψούν για λίγο καλό θέατρο με καλή αισθητική, ποιητικό λόγο και μηνύματα, σε μια εποχή που εκτοξεύονται κατηγόριες ή αποθεωτικά σχόλια για το αν ο Μάρκος Σεφερλής είναι από τους καλύτερους έλληνες κωμικούς ηθοποιούς.

Η ταυτότητα της παράστασης
Μετάφραση: Χρύσα Προκοπάκη
Σκηνοθεσία: Λευτέρης Βογιατζής
Σκηνικά: Εύα Μανιδάκη
Κοστούμια: Άγγελος Μέντης
Μουσική: Δημήτρης Καμαρωτός
Κίνηση: Ερμής Μαλκότσης
Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος
Βοηθοί σκηνοθέτη: Ελένη Ευθυμίου, Χάρης Φραγκούλης
Διανομή: Αμαλία Μουτούση (Αλκμήνη), Γιώργος Γάλλος (Αμφιτρύων), Νίκος Κουρής (Δίας)
Δημήτρης Ήμελλος (Σωσίας), Χρήστος Λούλης (Ερμής), Εύη Σαουλίδου (Κλεάνθη),
Στεφανία Γουλιώτη (Νύχτα), Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης, Κωνσταντίνος Ασπιώτης, Κωνσταντίνος Γιαννακόπουλος, Ανδρέας Κωνσταντίνου, Χάρης Φραγκούλης, Νικόλας Χανακούλας (Στρατηγοί)
Οι φωτογραφίες είναι του Κώστα Ορδόλη.

Κατερίνα Νικολακούλη
* Η παράσταση θα περιοδεύσει ακόμη: 2 Σεπτεμβρίου- Παλαιό Ελαιουργείο, Ελευσίνα, 7 Σεπτεμβρίου- Κύπρος
11060019

Θεατρικές Παραστάσεις