Θεατρικές Παραστάσεις

Η Όπερα Της Πεντάρας

opera ths pentaras1

«Η όπερα της πεντάρας» στο δημοτικό θέατρο Καλαμαριάς «Μελίνα Μερκούρη»

   Τελικά, μεγαλύτερος εγκληματίας είναι αυτός που ληστεύει μία τράπεζα ή αυτός που την ιδρύει; Αυτό είναι το ερώτημα, που θέτει ο Μπέρτολτ Μπρεχτ στο τέλος του έργου «Η όπερα της πεντάρας», ενός λιμπρέτου με μουσική του Κουρτ Βάιλ ή αλλιώς ενός μιούζικαλ, όπως συνήθως αποκαλείται ένα τέτοιο έργο.

opera ths pentaras2   Το θεατρικό αυτό έργο, είναι μεταφορά του αγγλικού έργου του 18ου αιώνα «Η όπερα του ζητιάνου» του Τζον Γκέι, Άγγλου ποιητή και δραματουργού και το πρώτο μεγάλο κατηγορώ του Μπρεχτ στον καπιταλισμό. Η υπόθεση αφορά έναν περιβόητο κακοποιό, τον Mackheath (Mackie Messer ή Mack the knife) ή ελληνιστί Μακή ή Μακ ο Μαχαιροβγάλτης, ο οποίος είναι μπλεγμένος με οίκους ανοχής και ληστείες και παντρεύεται την κόρη (Πόλι Πίτσαμ) ενός εμπόρου για να μπει στην «καλή κοινωνία», εκμεταλλευτή της πλειοψηφίας των ζητιάνων του Βικτοριανού Λονδίνου, πουλώντας τους προστασία, του Τζόναθαν Πίτσαμ. Βλέπουμε τον πόλεμο ενός εκμεταλλευτή φτωχών εναντίον ενός ανθρώπου του υποκόσμου, ώστε ο δεύτερος να μην καταφέρει είτε να καταστρέψει την επιχείρηση του πρώτου είτε να αξιωθεί κάποια από τα κέρδη.

   Η παράσταση αρχίζει παρουσιάζοντας το είδος της επιχείρησης του Τζόναθαν Πίτσαμ, χρησιμοποιώντας ως μέσο μία «αυτόνομη» ζητιάνα, την οποία έπιασαν άνθρωποι του Πίτσαμ να ζητιανεύει «παράνομα» και την παρουσίασαν ενοποιών του γιατί δεν ήταν υπό την αιγίδα του. Ακούμε μία κριτική για το καπιταλιστικό σύστημα από έναν χαρακτήρα, τον Πίτσαμ, αντιπρόσωπο του, ο οποίος όμως δηλώνει κατά του, παρόλο που είναι στυγνός εκμεταλλευτής των ατόμων που αποτελούσαν την αφρόκρεμα της Λονδρέζικης επαιτείας, ακολουθούμενη από μία σειρά από σοφιστικά επιχειρήματα με απώτερο σκοπό την ανάδειξή του ως αναγκαίο κακό του συστήματος . Όταν η κόρη του, του ανακοινώνει ότι έχει σχέση με τον Μακ τον Μαχαιροβγάλτη, επειδή είναι του υποκόσμου και τον φοβίζει ότι θα μπλεχτεί με τη δικιά του επιχείρηση και ή θα του την χαλάσει ή θα θέλει να έχει μερίδιο, προσπαθεί να την μεταπείσει.

opera ths pentaras4   Η κόρη του όμως τον παντρεύεται, σε έναν στάβλο, με όλα τα απαραίτητα άρτι κλεμμένα, ένεκα το γεγονός, από τη συμμορία του Μακ, αφήνοντάς του μοναδική διέξοδο, την οποία του την εμπνέει η μεθυσμένη σύζυγος του, να μεθοδεύσει τη σύλληψή του και τον απαγχονισμό του. Δυστυχώς για τον κύριο Πίτσαμ, η κόρη του κρυφακούει τα σχέδια του πατέρα της και προειδοποιεί τον αγαπημένο της, του οποίου φίλος από το στρατό είναι ο αρχηγός της αστυνομίας, Τζάκη, Τίγρη, Μπράουν (Jackie "Tiger" Brown), ο οποίος είναι και συνεργάτης του Μακ και τον γνωρίζουμε στο γάμο του με την Πόλι. Ο Μακ, λόγω της προειδοποίησης, επιλέγει να αφήσει τις «δουλειές» και τα καρνέ επιταγών του στην Πόλι και να φύγει από το Λονδίνο. Κάνει όμως το λάθος να περάσει πρώτα από το «σπίτι» που έχει τις κοπέλες για να αποχαιρετήσει την πρώην αγαπημένη του Τζένη, την οποία όμως έχει πλησιάσει και χρηματίσει η σύζυγος του Πίτσαμ, οπότε η Τζένη τον προδίδει και ο Μακ βρίσκεται στη φυλακή. Μετά από μία σκηνή ζηλοτυπίας μεταξύ της Λούση, κόρης του Τίγρη Μπράουν, και της Πόλι, ο φίλος του,Τίγρης Μπράουν, κανονίζει την απόδραση του.

   Η υπόθεση του έργου συνεχίζει με την Τζένη να αξιώνει τα λεφτά της για την προδοσία στον Μακ, και την άρνηση της πληρωμής τους από την κυρία Πίτσαμ. Λόγω μεγάλης επιρροής του κυρίου Πίτσαμ στην άρχουσα τάξη του Λονδίνου, συλλαμβάνεται ξανά ο Μακ, ο οποίος, μετά από μία απολογία του φίλου του Τίγρη Μπράουν, ότι λόγω θέσης, συγκυριών και επιρροής στις αρχές του Πίτσαμ, δεν μπορεί να τον σώσει, αποδέχεται τη θέση του. Η κωμική ανατροπή έρχεται όταν καταφθάνει στην τελετή απαγχονισμού του Μακ αγγελιοφόρος της Βασίλισσας, που όχι μόνο του δίνει χάρη, αλλά και ένα κάστρο και τίτλους ώστε να μην χρειαστεί αν ξανακλέψει.

   Ακολουθώντας σαν σκέψη, το πολύ μεταγενέστερο του Μπρεχτ τραγούδι από τους Clash, το «Bank robber», η παράσταση εμβαθύνει στο τί μπορεί να θεωρηθεί έγκλημα, όταν ο λαός είναι σε εξαθλίωση. Ένα ερώτημα δοσμένο πολύ εύλογα από τον Μπρεχτ, έναν κομμουνιστή στις απαρχές του καπιταλισμού.  Πολλοί ιστορικοί έχουν αναρωτηθεί για ποιόν λόγω, ειδικά στη δεκαετία της ύφεσης της Αμερικής (του 30) που γράφτηκε το συγκεκριμένο έργο, ληστές τραπεζών, έχουν συγκινήσει τον κόσμο, ο οποίος τους έχει ωραιοποιήσει, όπως οι Bonny και Clyde και η Kate "Ma" Barker (γνωστή σαν Ma Baker από το τραγούδι των Boney M.). Ακόμα και ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Τόμας Τζέφερσον, είχε χαρακτηρίσει τις τράπεζες πιο επικίνδυνες για τις ελευθερίες του ανθρώπου ακόμα και από έναν ετοιμοπόλεμο στρατό. Αυτές τις ιδέες προσπαθεί να σχολιάσει ο Μπρεχτ μέσα από το έργο. Μας προκαλεί να κρίνουμε τους κακοποιούς του συστήματος και να κρίνουμε αν είναι αυτοί οι εγκληματίες ή οι τραπεζίτες, δίνοντας μας το δίδυμο Μακ και Πίτσαμ. Δυστυχώς, λόγω υπερβολικού στόμφου και έλλειψης, σε κάποιες βασικές σκηνές του έργου, αισθήματος του Μακ (Λεωνίδας Ιγνατιάδης) αυτό στην παράσταση δεν μπορέσαμε να το νιώσουμε.

   Μπαίνοντας στην αίθουσα, μας υποδέχονται με πολύ κέφι μέλη του θιάσου, ο Κυριάκος Μεϊμάρης ντυμένος ως διευθυντής σκηνής, και η Τατιάνα Κωσταντινίδου με το κουστούμι της παρουσιάστριας, τον πρώτο ρόλο που είδαμε και τους δύο να ερμηνεύουν. Το «παρακαλούμε κλείστε τα κινητά σας», γίνεται «θα σας παρακαλούσαμε, επειδή όπως μας ενημερώνει ο υπεύθυνος ήχου της παράστασης, επειδή έχουμε ζωντανή μουσική, ένα πιάνο, και αν χτυπήσει κινητό μπερδέψει την πιανίστρια (Εύα Χολογκούνη), βεβαιωθείτε ότι έχετε κλειστά τα κινητά σας»! Αρχίζουμε λοιπόν με πολύ θετική ενέργεια την παράσταση. Η συνέχεια έρχεται με μία πολύ καλοστημένη παράσταση, ακόμα και για επαγγελματικό θίασο, πόσο μάλλον για έναν ερασιτεχνικό. Τα σκηνικά επιλεγμένα ώστε να «δείχνουν» τις αλλαγές των χώρων όπου διαδραματίζεται το έργο, βοηθούμενα από έναν πολύ καλό φωτισμό του Ζήνων Τσίμινα και ένα video wall, που συμπλήρωνε τις όποιες ελλείψεις σκηνικών, λόγω ερασιτεχνικού θιάσου, του υπεύθυνου των εφέ Παύλου Γαβριηλίδη.

opera ths pentaras5   Όλη η παράσταση ήταν πολύ καλοδουλεμένη και οι ηθοποιοί κατάφεραν να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις, είτε του χαρακτήρα είτε των χαρακτήρων που υποδύονταν. Επειδή λόγω περιορισμένου δυναμικού της ομάδας έπρεπε να μοιραστούν όλοι οι ρόλοι του έργου σε λίγα άτομα, κάποιοι ηθοποιοί υποδύονταν δύο ή και τρεις ρόλους, κάτι όμως που έκαναν πολύ πετυχημένα σε σημείο να αναρωτιόμαστε στο τέλος αν βγήκαν όλοι για το χαιρετισμό! Για το λόγο αυτό, βλέπουμε και κάποιους ρόλους, γραμμένους ως αρσενικούς στο αυθεντικό κείμενο, να ερμηνεύονται από γυναίκες. Μεγάλη και πολύ καλή εντύπωση έκαναν κάποια κομμάτια, όπως παραδείγματος χάριν στο γάμο του Μακ και της Πόλι και στο «σπίτι» με τις γυναίκες που πήγε ο Μακ, εκεί που τον έπιασαν την πρώτη φορά, όπου υπήρχε η βασική πλοκή του έργου, από τους πρωταγωνιστές, και οι υπόλοιποι ηθοποιοί στο παρασκήνιο συνέχιζαν να αλληλεπιδρούν και να εμπλουτίζουν τη σκηνή και τις εικόνες του θεατή. Ακόμα, στην αρχική σκηνή, κάποια πολύ «πετυχημένα» πλακάτ για ζητιάνους, επιτηδευμένα ανορθόγραφα, τα οποία χρησιμοποιούσε ο Πίτσαμ ως επιχειρήματα προς το ζητιάνο, που προσπαθούσε να πείσει ώστε να τον εκμεταλλεύεται, ως πετυχημένες δουλειές του. Τέτοιες λεπτομέρειες λείπουν από πολλές εμπορικές παραστάσεις.

   Και οι ζητιάνοι μας πείθουν για το ρόλο τους και αργότερα για την οργή τους όπως και οι ιερόδουλες στο «σπίτι» του Μακ μας πείθουν για το ρόλο τους και από την ερμηνεία τους στο κείμενο αλλά και από το χορό τους, παρόλο που αρκετές από τις ηθοποιούς είναι κοινές και στις δύο σκηνές!

   Η Αγγελική Σαπάτρα, σκηνοθέτης της παράστασης και υπεύθυνη του Εργαστηρίου Θεατρικής Δημιουργίας από τις απαρχές του το 1986, αν εξαιρέσουμε την αδυναμία που προαναφέραμε του Μακ, έστησε μία καθ’ όλα αξιόλογη παράσταση, για ένα τόσο σημαντικό και πολυπαιγμένο έργο, αποδεικνύοντας την άποψή της ως προς το διαχωρισμό του ερασιτέχνη ηθοποιού από τον επαγγελματία. Χαρακτηριστικά αναφέρει ότι «ο ερασιτέχνης ξεχωρίζει γιατί δίνει την ψυχούλα του και ο επαγγελματίας γιατί πληρώνεται...».

Δημήτρης Σταυρόπουλος

opera ths pentaras3

Facebook Comments

Θεατρικές Παραστάσεις