Θεατρικές Παραστάσεις

Αμάν ... Αμήν

AMAN AMHN5


11-1-2012 Βασιλικό Θέατρο, ΘEΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

AMAN AMHN3   Το «αμάν» που βγαίνει μέσα από την ψυχή συναντά το «αμήν» μιας προσευχής ή αλλιώς… το «Αμάν» του Σταύρου Ξαρχάκου συναντά το «Αμήν» όλων μας στην μουσική παράσταση που ξαναγεννάται από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος και το Θέατρο Ακροπόλ σε μια σειρά παραστάσεων στη Θεσσαλονίκη και την Αθήνα.

   Στην ευθεία γραμμή που ενώνει το βυζαντινό μέλος με το ρεμπέτικο και με το μικρασιάτικο τραγούδι ταξιδεύουν ο έρωτας, το πάθος, ο πόθος, η νοσταλγία, η μοίρα, ο θάνατος, τα όνειρα για μια καλύτερη ζωή, η στέρηση της ελευθερίας και η προσφυγιά. Έτσι αφουγκράστηκε τους ήχους αυτούς του παρελθόντος ο Σταύρος Ξαρχάκος και το 1995 έστησε μια μουσική παράσταση με τίτλο «Αμάν ... Αμήν». Στην παράσταση τραγουδούσανε τότε η Πόλυ Πάνου, η Σωτηρία Λεονάρδου, η Μαρία Σουλτάτου, ο Νίκος Μαραγκόπουλος, ο Κώστας Τσίγκος, ο Σπύρος Λιόσης, η Ανθούλα Αλιφραγκή και άλλοι. Δεκαέξι χρόνια μετά, η παράσταση σκηνοθετημένη ξανά από τον δημιουργό της, Σταύρο Ξαρχάκο, με μια πλειάδα νέων ερμηνευτών και μουσικών, παραμένει διαχρονική και ολοζώντανη δίχως ίχνος κοπώσεως και λήθης, καλώντας τους Έλληνες να ξαναβρούν την φωνή της ελληνικής και παγκόσμιας ψυχής τους.

   Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο συνθέτης Σταύρος Ξαρχάκος στο σημείωμα του: «Έτσι τ’ άκουσα! Τα άγια ρεμπέτικα τραγούδια της ζωής των βασανισμένων από τον απάνθρωπο δυτικό μας πολιτισμό. Όμως εσείς, οι χθεσινοί και σημερινοί «κουφοί» στους πόνους του ανθρώπου- όπως αυτούς που ζούμε τώρα, στην κατακρεουργημένη Ελλάδα- δεν ακούτε τίποτα από τους ήχους της καταστροφής. Τώρα, η Δύση του άγριου πολιτισμού, που είχε να δώσει τόσα πολλά (μέσα από την αρχαιοελληνική της κληρονομιά, τη δική της αναγέννηση και τον δικό της διαφωτισμό), μένει βουβή μπροστά στον αποτελούμενο αντιανθρωπισμό της, που είναι γεμάτος μαύρη απόγνωση και ανελευθερία, χωρίς να φαίνεται πουθενά ο δρόμος της σωτηρίας…».

AMAN AMHN4   Ένα μεστό θέαμα-ακρόαμα με συνθέσεις παλιές και νεότερες, άλλοτε κεφάτο σαν ένα λαϊκό πάλκο και άλλοτε κατανυκτικό σαν λειτουργία. Εικόνες βγαλμένες από το «Ρεμπέτικο» (Ξαρχάκος- Γκάτσος), τα «Κόκκινα Φανάρια», μπλέκονται με τους Τσιτσάνη, Βαμβακάρη, Παπαϊωάννου, Περιστέρη, Γαβαλά, Μητσάκη και τα ξενιτοτράγουδα του Καζαντζίδη σε ένα μουσικό ντερίλιο της ελληνικής ιστορίας. Στο «Αμάν Αμήν» συνυπάρχουν η πηγαία σύνθεση και η έντεχνη μουσική. Ο στίχος των παλιών μαστόρων του λαϊκού και του ρεμπέτικου ακούγεται παράλληλα με τον επεξεργασμένο λόγο του Νίκου Γκάτσου. Ενώ η φωνή των ερμηνευτών, παλαιότερων (Καίτη Ντάλη, Μαρία Σουλτάτου, Κώστας Τσίγκος, Κώστας Μαντζόπουλος, Μανώλης Πάππος) αλλά και νεώτερων (Ηρώ Σάϊα, Νανά Μπινοπούλου, Ελίνα Κουνιάδη, Ζαχαρίας Καρούνης, Ηρακλής Ζάκκας) λειτουργούν καταλυτικά στην δημιουργία της μυσταγωγικής ατμόσφαιρας.

   Τα ρεμπέτικα διαμάντια που συγκέντρωσε και πολλά από αυτά συνέθεσε ο Σταύρος Ξαρχάκος για την μουσική αυτή παράσταση δεν έχουν τέλος. Τραγούδια του χάρου, του τεκέ, της Ανατολής, τραγούδια όλων μας, τραγούδια ποτισμένα ιστορία και ιστορίες...

   Η παράσταση ξεκινάει με το τραγούδι «Μάνα μου Ελλάς» του ίδιου του Ξαρχάκου σε στίχους του Νίκου Γκάτσου, που το τραγουδούσε εκπληκτικά στο «Ρεμπέτικο» ο Νίκος Δημητράτος και στη συνέχεια το ακούσαμε από τη φωνή του Γ.Νταλάρα.

   Ακολουθεί η ενότητα «Του Χάρου», με τα τραγούδια «Το Βουνό» (Λ.Νταράλα- Ευ.Πρέκα), «Βγήκε ο Χάρος να ψαρέψει» (Γ.Παπαϊωάννου), «Μες στης Πεντέλης το βουνό» (Σ.Παγιουμή- Χ.Βασιλειάδη), «Πέντε Έλληνες στον Άδη» (Γ.Παπαϊωάννου- Κ.Μάνεση). Ένα προσφιλές θέμα, όπου ο Χάρος προσωποποιείται και βγαίνει παγανιά… να ψαρεύει δυστυχείς και πονεμένους!

   Στα τραγούδια «Του Τεκέ», περιγράφεται η καθημερινότητα του ρεμπέτη. Τραγούδια του Β.Τσιτσάνη, όπως «Όταν συμβεί στα πέριξ», « Η λιτανεία του μάγκα», «Το βαπόρι από την Περσία», αλλά και του Μ. Βαμβακάρη «Χτες το βράδυ στο σκοτάδι», «Όσοι γινούν πρωθυπουργοί», Μόρτισσα χασικλού» μας μεταφέρουν στα σκοτεινά καταγώγια μετά το 1922, στις φυλακές του Μεντρεσέ και στη φτώχεια της αστικής τάξης εκείνης της εποχής. Καθηλωτική είναι η ερμηνεία κάποιων από αυτών από την Καίτη Ντάλη, η οποία καταφέρνει με την επιβλητική της παρουσία και την κρυστάλλινη φωνή της να σε «μερακλώσει» και να σε μεταφέρει στο κλίμα της εποχής.

   Ακολουθεί η Καφέ Αμάν εποχή και η ενότητα «Της Ανατολής». Είναι η εποχή που γίνεται η μίξη των τραγουδιών μ΄ εκείνα της Μικράς Ασίας και του Βοσπόρου, με έντονη την εμφάνιση του αμανετζίδικου λαϊκού τραγουδιού. Οπότε τα βαριά ρεμπέτικα δίνουν τη σκυτάλη στα αμανετζίδικα «Σεράχ» (Β,Τσιτσάνη), «Γκιουλμπαχάρ» (Β..Τσιτσάνη), «Μπουρνοβαλιά» (Σ.Ξαρχάκος, Ν.Γκάτσος). Αργός ρυθμός, ανατολίτικος και αισθησιακός που ερμηνεύεται άψογα από τις γυναίκες χορεύτριες του θιάσου, οι οποίες διατηρούν με ακρίβεια και μετριοπάθεια το λίκνισμα του κορμιού υποδηλώνοντας κέφι και σεμνότητα συνάμα.

   «Της Αγάπης» τα τραγούδια που ακούστηκαν στην παράσταση έχουν αγαπηθεί από όλους μας κι έχουν υπάρξει τραγούδια σταθμοί για τον ελληνικό κινηματογράφο και την ελληνική μουσική. Πρόκειται για τα τραγούδια: «Το δίχτυ» και «Καίγομαι, καίγομαι» (Σ.Ξαρχάκου- Ν.Γκάτσου). Κανείς δεν μπορεί να ξεχάσει την πρώτη ερμηνεία της Σωτηρίας Λεονάρδου του «Καίγομαι καίγομαι» στην ταινία «Ρεμπέτικο», ενώ αυτή τη φορά είναι ερμηνευμένο από την Ελίτα Κουνάδη σε σύμπραξη με την εκπληκτική Μαρία Σουλτάτου.

   Στην ενότητα «Της Φυλακής», ακούστηκαν «Τα μάνταλα» (Β.Τσιτσάνη), «Της γερακίνας γιος» (Β.Τσιτσάνη- Κ.Βίρβου), «Σακαφλιάς», τότε που μεσουρανούσαν όλα τα επαναστατικά τραγούδια, εμπνευσμένα από τη μαύρη περίοδο των επτά χρόνων.

   Στην ενότητα «Της Προδοσίας» ακούγονται το «Μακριά μου να φύγεις» (Π.Γαβαλά- Κ.Βίρβου) από την εκπληκτική Μαρία Σουλτάτου και τον βιρτουόζο του μπουζουκιού Μανώλη Πάππο και το «Πάλι κι απόψε σκεφτικός» (Α.Καλδάρα- Γ.Κυριαζή) με τη σύμπραξη του μπουζουκιού επίσης του Μ.Πάππου.

   AMAN AMHN2«Της Ξενιτιάς» τα ακούσματα είναι τα πιο οικεία, χάρη στους στίχους της Ευγενίας Παπαγαννοπούλου και του  Στέλιου Καζαντζίδη, γι΄ αυτό ο μαέστρος Ξαρχάκος επέλεξε το «Φεύγω με πίκρα στα ξένα», «Παράπονο του ξενιτεμένου»(Β.Τσιτσάνη) και το εκπληκτικό παραδοσιακό «Ιμιτλερίμ» που καταχειροκροτήθηκε από το κοινό. Με την ανάλογη θεατρικότητα των συντελεστών της παράστασης αναπαριστάνεται ο αποχαιρετισμός αγαπημένων προσώπων που ξενιτεύονται για μια καλύτερη ζωή.

   Ο επίλογος (Αμήν) δίνεται με δύο τραγούδια του δημιουργού και σκηνοθέτη Σ.Ξαρχάκου, «Τα γερόντια» και «Στου Θωμά» και το παραδοσιακό «Της αμύνης τα παιδιά», όπου εδώ πλέον ο πόνος μετατρέπεται σε χαρά κατόπιν αποκτήσεως της εθνικής ελευθερίας. Μα για να σωθεί η Ελλάδα στους καιρούς τους ύστατους βρείτε κάπου έναν καιάδα και γκρεμοτσακίστε τους». «Αμήν»!

   Αν τα τραγούδια της Ελλάδας είναι η ιστορία μας, τότε αυτή η παράσταση είναι ο πολιτισμός μας, που οφείλουμε να τον τιμούμε αδιάκοπα δίνοντάς του επανειλημμένες ευκαιρίες προβολής. Μια παράσταση για μια Ελλάδα που χάθηκε και πρέπει να ξαναβρούμε εξορκίζοντας κάθε έννοια λήθης.

   Παίζουν επίσης οι μουσικοί: Βαμβακούσης Αρίστος (Μπουζούκι), Γουάστωρ Αχιλλέας (Πιάνο), Δρογκάρης Βασίλης (Ακορντεόν), Ζάκκας Ηρακλής (Μπουζούκι, Μπαγλαμάς, Ντόμπρα), Καβαλιεράτος Σταύρος (Κοντραμπάσο), Μαργώνης Σωτήρης (Βιολί), Πεχλιβάνογλου Γιώργος (Κλασσική Κιθάρα), Νυδριώτης Γιώργος (Μπουζούκι, Τζουρά, Μπαγλαμά), Πάππος Μανώλης (Μπουζούκι), Σαμπαζιώτης Νίκος (Ακουστική Κιθάρα), Σιδερίδης Διαμαντής, (Μπουζούκι, Τζουρά, Μπαγλαμά, Τσουμπούς), Χαλίλ Ευγένιος (Μπουζούκι, Τζουρά, Μπαγλαμά).

Κατερίνα Νικολακούλη

Θεατρικές Παραστάσεις