Συνεντεύξεις

Συνέντευξη με το Ζαχαρία Ρόχα

 
   Ο Ζαχαρίας Ρόχας σκηνοθετεί μια ζωηρότατη, πικάντικη και θορυβώδη παρέα στο L.A. Theater και μάλιστα πάνω σε ελληνικό έργο. «Για όλα φταίει ο φίλος μου», μία κωμωδία που βλέπεις, γελάς, ξαναβλέπεις, γελάς και, αν περάσει αρκετή ώρα από την τελευταία φορά που την είδες, σε πιάνει στερητικό… Περιμένοντας στου φουαγιέ του θεάτρου, πιάνουμε την κουβέντα με τους ηθοποιούς και διαπιστώνουμε γρήγορα το πόσο υπέροχα τρελοκομεία είναι. Λίγη ώρα μετά καταφθάνει και ο Ζαχαρίας και με φόντο το πανέμορφο και υπέρ-ζεστό σκηνικό της παράστασης μιλάμε για το ίδιο το έργο, την επαφή του με τη σκηνοθεσία, τις απόψεις του για ηθοποιούς, σχολές και σχέση με το κοινό. Το χιούμορ του είναι εκπληκτικό και η κουβέντα «καταντάει» πρόβα για την εν λόγω παράσταση. Διακόπτεται κάθε λίγο και λιγάκι από τα γέλια… Πολλά ευχαριστώ στη Μαρκέλλα Καζαμία, που φρόντισε να πραγματοποιηθεί αυτή εδώ η συνέντευξη.
 
rohas255
 
Για όλα φταίει ο φίλος μου;
Έτσι λέει ο συγγραφέας, ο Ευάγγελος Σαμιώτης.

Ο σκηνοθέτης τι λέει;
Για όλα φταίει ο συγγραφέας! (πολλά γέλια) Αυτό λέει ο σκηνοθέτης. Κάθε θεατρική ιστορία που παρουσιάζεται στη σκηνή είναι – όταν μιλάμε για πρωτότυπο έργο – πρώτα γεννημένη στο μυαλό ενός συγγραφέα. Εκεί παίρνουν την πρώτη ανάσα οι ήρωες, σε αυτό το περιβάλλον και μετά πρέπει να παραδοθούν στο σκηνοθέτη, ο οποίος τους παίρνει από αυτό το γενέθλιο χώρο και τους τοποθετεί σε ένα μεγαλύτερο σύμπαν, ταυτόχρονα και πιο ειδικό… τη σκηνή. Εκεί παραδίδει στους ηθοποιούς, οι οποίοι θα το ζήσουν επί σκηνής. Είναι μία σκυταλοδρομία δηλαδή. Νομίζω ότι ο σκηνοθέτης έχει ένα πολύ σημαντικό ρόλο… Να εντοπίσει το πνεύμα του συγγραφέα, να κάνει πιο συμπαντικούς τους ήρωές του, να λύσει σκηνικά προβλήματα και κυρίως, όταν δεν είναι σκηνοθέτης του «οράματος», όπως εγώ, να προσπαθεί να ερμηνεύσει το έργο. Κυρίως με ενδιαφέρει να δουλέψω με τους ηθοποιούς. Αυτή είναι η δουλειά μου. Τι κάνω λοιπόν… Αντίθετα με ό,τι έχω αντιμετωπίσει εδώ και σαράντα χρόνια στην καριέρα μου, που, πολύ συχνά, ως ηθοποιός, εγώ τροφοδότησα το όραμα ενός σκηνοθέτη πάνω στο ρόλο, εδώ έρχομαι με μία ξεκάθαρη άποψη για τους χαρακτήρες, για το ποιο είναι το έργο. Ζητάω από τους ηθοποιούς να το εκτελέσουν αυτό στις πρόβες, με ευλάβεια θα έλεγα, με φασιστικό σχεδόν τρόπο. Τις τελευταίες μέρες, αφού έχουν «υποστεί» όλο αυτό, τους αφήνω να κάνουν «τα δικά τους». Με την ίδια έννοια που ο βιρτουόζος ενός οργάνου καλείται σε μία συναυλία να ερμηνεύσει το σόλο του και να το χαρακτηρίσει μέσα στο χρόνο που του δίδεται. Έτσι και εδώ, μέσα σε αυτό τον τρομερό ρυθμό που έχει αυτή η παράσταση, γιατί τη θεωρώ σαν σπείρα που εκτινάσσεται σε ύψος, πρέπει να βρουν τον τρόπο και το χρόνο και το περιθώριο να προσφέρουν τα δικά τους. Τη δική τους μοναδική ψυχή.
 
rohas256Πώς προέκυψε και ασχοληθήκατε με τη σκηνοθεσία;
Εδώ και παρά πολλά χρόνια και αυτό συμβαίνει πάντα στην Ελλάδα, γιατί η τέχνη και κυρίως η υποκριτική είναι μια προσωπική κατάθεση, δεν έχει ούτε συνέχεια ούτε τίποτα… Μην ακούτε αυτά που λένε… Δεν υπάρχουν σχολές, δεν υπάρχει τίποτα… Αυτά είναι βλακείες! Είμαστε τραγικά αυτοδίδακτοι σ’ αυτή τη χώρα.

Τραγικά αυτοδίδακτοι;
Τραγικά αυτοδίδακτοι γιατί δεν έχουμε ούτε ακαδημία θεάτρου ούτε τίποτα σ’ αυτή τη χώρα… Στις σχολές αναπαράγονται από τους καθηγητές-ηθοποιούς οι σκηνοθεσίες που έχουν υποστεί οι ίδιοι σε κάποια παράσταση και απλώς τις «αναμεταδίδουν» από παιδί σε παιδί και από γενιά σε γενιά… Δεν υπάρχει μία ακαδημία θεάτρου, η οποία να έχει μία σοβαρή αντιμετώπιση για το πώς διδάσκεται η τέχνη μας, οπότε ο καθένας μας αυτοσχεδιάζει οικτρά. Με τα χρόνια κατάλαβα ότι ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των σκηνοθετών γνωρίζει πολύ λιγότερα από αυτά που ξέρω εγώ! Και αυτοί οι άνθρωποι θα πρέπει να με καθοδηγήσουν. Και αυτοί οι άνθρωποι κατά ενενήντα εννιά τα εκατό κάνουν λάθη. Ή μου παρουσίαζαν σαν καινούργιο κάτι που εγώ το είχα δει πριν είκοσι χρόνια. Και το είχα αντιμετωπίσει. Σαν αντίδραση σε όλο αυτό, σκηνοθέτησα για πρώτη φορά όταν ένας σκηνοθέτης εγκατέλειψε την παράσταση. Ήταν ένα κλασσικό έργο του Σαίξπηρ… Εγώ είχα εμπειρία, είχα κάνει έξι-επτά Σαίξπηρ σαν ηθοποιός, ήμουν και ο πρωταγωνιστής της παράστασης… Κλήθηκα να τη φέρω σε πέρας για να βγούμε σωστοί σε κάποιες ημερομηνίες φεστιβάλ… Η παράσταση βγήκε πολύ ενδιαφέρουσα (γελάει) με το στόχο που έθεσα τέλος πάντων… Κι από κει και πέρα ήταν πιο εύκολο το πράγμα. Τα τελευταία χρόνια τις παραστάσεις που έπαιξα τις σκηνοθέτησα ο ίδιος. Ή σκηνοθέτησα παραστάσεις κλασσικού ρεπερτορίου.
 
rohas258
 
Πρώτη φορά κάνω ελληνική κωμωδία και το έκανα με τα δύο έργα του Σαμιώτη. Και το έκανα γιατί πρώτα απ’ όλα με ενδιέφερε σαν ηθοποιό να δω στην πράξη, μέσα από άλλους συναδέλφους, το πώς λειτουργεί η κωμωδία, δεύτερον να ελέγξω το δικό μου χιούμορ αν περνάει ή όχι στους θεατές, που είναι κι αυτό ένα στοίχημα και τρίτο να δω τι μπορώ να πω εγώ για ένα ελληνικό έργο. Γιατί σαν ηθοποιός δεν «χαρακτηρίζομαι από» ούτε καταλαβαίνω τη σύγχρονη ελληνική δραματουργία. Δεν είμαι ηθοποιός του «Κάτσε, Μήτσο, πιες καφέ», δεν είμαι ένας λαϊκός κωμικός ηθοποιός, όπως είναι οι τύποι του σύγχρονου ρεπερτορίου στην Ελλάδα. Είμαι μάλλον ένας ηθοποιός που παίζει μόνο ρεπερτόριο. Οπότε ήταν μια καλή ευκαιρία να δω… «Μπορώ να καταθέσω κάτι ως δημιουργός»; Γιατί ως ηθοποιός δεν το έχω καθόλου. Δεν το έχω καθόλου! Το χειρότερό μου είναι το «Κάτσε, Μήτσο, πιες καφέ»… (γέλια) Πριν ζητήσω κάτι από τους ηθοποιούς, πρέπει να δω αν το μπορώ εγώ. Αν γίνεται. Αν μπορώ να το κάνω εγώ που είμαι εξήντα χρονών ας πούμε, γιατί να μην το κάνει κι ο Πάνος που είναι τριάντα; Οι ρόλοι που κάνουν απαιτούν πολύ καλή φυσική κατάσταση, τους βγαίνει η γλώσσα των ηθοποιών…

(ψιθυρίζουμε) Ο Πάνος είναι σαράντα πέντε! (Ορμώμενοι από την επίμαχη ατάκα στην παράσταση, όπου ο ένας εκ των ηρώων είναι τριάντα χρονών, ο συμπρωταγωνιστής του όμως επιμένει να του λέει ότι είναι σαράντα πέντε)
(γέλια) Ναι… Δεν μ’ ενδιαφέρει καθόλου! (πολλά γέλια) Το είπα κολακευτικά. Εγώ ξέρω ότι είναι τριάντα οι ρόλοι… (απίστευτα γέλια)
 
rohas257Επειδή το έργο είναι κωμωδία και επειδή τα παιδιά μας είπαν ότι στις πρόβες είχαν μουρλαθεί στο γέλιο… Ήταν δύσκολες οι πρόβες λόγω αυτού;
Εδώ, επίσης, θέλω να καταρρίψω άλλον ένα μύθο… Ότι οι πρόβες πρέπει να είναι πολύωρες, εξαντλητικές και κοπιαστικές για τους ηθοποιούς. Εγώ ζητάω μία ώρα, μιάμιση το πολύ, πρόβα, αλλά ΕΔΩ. Με φοβίζουν πολύ οι ηθοποιοί που δεν είναι διαβασμένοι. Δεν μπορώ να καταλάβω πως μπορεί ένας ηθοποιός με κείμενο ατακαριστό, ατάκα στην ατάκα δηλαδή, να το κάνει αυτό κρατώντας το κείμενο στο χέρι. Δεν γίνεται! Δεν παίρνει ρυθμό αυτό το πράγμα. Το θέατρο για μένα είναι μία παρτιτούρα, την οποία καλείται το κάθε «όργανο», ο κάθε ηθοποιός, να εκτελέσει επακριβώς. Γενική δοκιμή και από κει στις παραστάσεις. Εκεί παίζουμε με ένα ποσοστό από το βιρτουοζιτέ του καθενός. Δεν τους αφήνω να ψάχνονται. Δεν ζητώ να μου παίξουν σε αυτοσχεδιασμό το δράμα της φρυγανιάς που καίγεται κατά τη διάρκεια της εισβολής στον Κόλπο… (πολλά γέλια) Δεν χρειάζεται… Έχω ακούσει τέρατα στο θέατρο… (περισσότερα γέλια) Θέλω όμως να δω αυτό το παράλογο που υπάρχει στα έργα του Σαμιώτη να προέρχεται από μία ρεαλιστική βάση. Θέλω την αφορμή. Και να είναι αναγνωρίσιμη στο κοινό. Γιατί το κοινό μπορεί να παρακολουθεί… Είναι σαν να «διευθύνουμε» τη διάθεση του κοινού στην έκρηξη… Και μετά έρχεται η χαλάρωση.

Το έργο έχει να κάνει με έναν τύπο που είναι μάλλον άχρωμος, άοσμος και άγευστος, μέχρι που έρχεται ο φίλος του…
Και μετά γίνεται σαν πίνακας του Πόλοκ! (γέλια) Όλο χρώματα…
 
rohas662Πόσο σας ιντρίγκαρε όταν το διαβάσατε; Ζηλεύετε που δεν παίζετε;
Όχι… Στο είπα πριν.

Ναι, φυσικά και το είπατε! (γέλια)
Όχι δεν ζηλεύω καθόλου, αντιθέτως οικτίρω τους ηθοποιούς… Λέω «Θεέ μου, τι είναι υποχρεωμένοι να κάνουν»! (γέλια) Είναι σαν να ράβεις ένα παλτό από βιζόν… Ξέρεις πώς γίνεται; Είναι μικρά-μικρά κομματάκια που ράβονται, ένα ύφασμα με χιλιάδες ραφές, που όμως από την άλλη μεριά δεν φαίνεται τίποτα. Αυτό είναι για μένα το θέατρο. Η αίσθηση του βελούδου στις ψυχές των θεατών. Έλεγα στους ηθοποιούς ότι το μυστικό είναι η ερωτική «έλξη» που εκπέμπουν στο κοινό. Θα πρέπει το κοινό να θέλει ερωτικά τον ηθοποιό. Θα πρέπει να υπάρξει μια απελευθέρωση της λεκάνης! (πολλά γέλια) Πρέπει να έχει επίγνωση ο ηθοποιός του τι είναι. Οι περισσότεροι δεν έχουν…

Το βρίσκουν καθόλου στην πορεία;
Μπα, όχι… Πολύ σπάνια έχω δει ανθρώπους να έχουν απελευθερωθεί μέσα από το θέατρο. Αυτό είναι μια μπαρούφα. Ή το έχεις ή δεν το έχεις.

Τι άλλο θα κάνετε αυτή την περίοδο; Τι άλλο σκέφτεστε;
Έχω ένα κείμενο που είχα γράψει πριν δεκαπέντε χρόνια…

Μονόλογο;
Μονόλογο, ακριβώς. Έχει σχέση με τη ζωή της Καμίλ Κλοντέλ στο άσυλο, την ημέρα που μαθαίνει ότι πέθανε ο Ροντέν. Θέλω να το κάνω κάποια στιγμή, ίσως του χρόνου που θα γιορτάζω τα σαράντα μου χρόνια στο θέατρο… (γελάει) Θα δουλέψω επίσης σαν σκηνοθέτης. Έχω δυο-τρεις παραστάσεις που είναι στα σκαριά. Και βλέπουμε. Το ένα έργο είναι ισπανικό, το άλλο κλασσικό και το τρίτο σύγχρονο. Θα δούμε… Μου αρέσει πολύ να δουλεύω με τους ηθοποιούς…

Κώστας Κούλης
 
rohas259

Συνεντεύξεις