Συνεντεύξεις

loogoo

Συνέντευξη με τον Πέτρο Ζούλια

 
   Το καφέ που κάτσαμε είναι και κάτι σαν «δεύτερο γραφείο του». Ένα χαμόγελο και μια θερμή χειραψία ήταν το εισαγωγικό σημείωμα ότι η κουβέντα μας θα άρχιζε και θα τελείωνε έτσι ακριβώς όπως το φανταζόμουν. Φιλικά, απλά, σταράτα. Ο Πέτρος Ζούλιας είναι ένας τεράστιος θεατράνθρωπος που τιμά το κοινό του, τους συνεργάτες του, τον εαυτό του και τον πολιτισμό. Γράφει και σκηνοθετεί, έχει ανεβάσει τεράστιες παραστάσεις, παραστάσεις που γέμισαν θέατρα, που γέμισαν ψυχές, που γέμισαν το μυαλό μας και το έκαναν να ξεφύγει για δυο ώρες. Να αφήσει τις ανηφοριές πίσω του, να κολυμπήσει στη θάλασσα του πολιτισμού. Η παράσταση «Μαρίκα», που έχει ανεβεί αυτή τη σεζόν, είναι κλασσικό παράδειγμα θαυμαστού έργου, εξαιρετικών ερμηνειών, είναι μια υπέροχη ιστορία που συγκινεί. Ο ίδιος μας μίλησε για το έργο και το πώς από σκέψη έγινε παράσταση. Ο ίδιος μας μίλησε για τα πλάνα του για την επόμενη σεζόν. Και κάποια στιγμή «πήγαμε βόλτα» σε προηγούμενες δουλειές του. Όταν έκανε την παράσταση «Μάλιστα κύριε Ζαμπέτα», ο ίδιος καθόταν απέναντι από την είσοδο του θεάτρου. Το ενενήντα τοις εκατό του κόσμου που έβγαινε ήταν συγκινημένος. Είχε επιτύχει να ξεχαστεί. Στην παράσταση για την Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου το θέατρο γέμιζε και άλλο ένα θέατρο έμενε απ’ έξω. Ο Πέτρος Ζούλιας όμως δεν μένει μόνο στην εισπρακτική επιτυχία. Θέλει να ξέρει πώς αισθάνεται το κοινό του. Πολλές φορές μπαίνει στο χώρο, σαν θεατής, αφουγκράζεται τις γνώμες και τις απόψεις των δίπλα του και επανέρχεται. Η ώρα που περάσαμε παρέα του μόνο σαν δόση ευδαιμονίας μπορεί να χαρακτηριστεί. Και θα την κρατήσουμε σαν τέτοια. Πολλά ευχαριστώ στην αεικίνητη Μαρκέλλα Καζαμία, η οποία φρόντισε να πραγματοποιηθεί αυτή η συνέντευξη.
 
zoulias2040 
Η αρχική σκέψη… «Πάμε να ανεβάσουμε αυτό»… Είναι κάτι παλιό που μέστωσε;
Είναι κάτι παλιό που μέστωσε. Η αλήθεια είναι ότι επειδή στη θεατρική μου πορεία έχω ασχοληθεί πολλές φορές με πρόσωπα που υπήρξαν, με αυτό που λέμε «βιογραφίες», προσπαθούσα να το αποφύγω… Έχω κάνει την Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου, την Edith Piaf, το Γιώργο Ζαμπέτα… τη Μαργαρίτα Καραπάνου-Λυμπεράκη με το «Δε μ’ αγαπάς, μ’ αγαπάς»… τη Μελίνα, στο Ηρώδειο, με την Ελεονώρα Ζουγανέλη (σ.σ. «Να με θυμάσαι και να μ’ αγαπάς»)… Ήθελα να αποφύγω μία ακόμα βιογραφία. Ξέρεις… Αυτό που με κέντρισε ήταν ο άνθρωπος. Και μετά ο ηθοποιός. Όπως και στην Ευτυχία… Πρώτα ο άνθρωπος και μετά η στιχουργός. Δεν είναι τυχαίο που στην παράσταση η Μεντή δεν παίζει ρόλους της Μαρίκας. Καταλαβαίνουμε την προσωπικότητά της, το πάθος της για το θέατρο, το εύρος αυτής της δαιμονικής προσωπικότητας - πολύ μπροστά για την εποχή της - από διάφορα γεγονότα και περιστατικά, στο παρασκήνιο. Χρειαζόταν να βρεθεί μία λύση στο πώς θα ισορροπήσει όλο αυτό. Δεν μας ενδιέφερε να κάνουμε απόλυτη «ενσάρκωση», το οποίο έτσι κι αλλιώς δεν θα μπορούσε να γίνει. Από την Κοτοπούλη δεν έχει σωθεί σχεδόν τίποτα, όσον αφορά οπτικοακουστικό υλικό. Κάνα δύο πλάνα από την ταινία «Ο κακός δρόμος»… Και κάτι από το κρατικό ραδιόφωνο. Μία ή δύο εκπομπές… Σκεφτόμουν λοιπόν να το κάνω ή να μην το κάνω… Φτάσαμε με τη Νένα Μεντή, που μας συνδέουν πολύ μεγάλες στιγμές, με κορυφαία την Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου, την οποία παίξαμε παρά πολλά χρόνια. Διακεκομμένα σχεδόν μία δεκαετία! Ψάχναμε λοιπόν μία αντίστοιχα ισχυρή προσωπικότητα. Είχα βρει τη Μαρίκα… Δίσταζα να της το πω. Μα το ‘βλεπα μια τ’ άφηνα… Πέρασαν τρία-τέσσερα χρόνια… Με δυσκόλεψε παρά πολύ να μαζέψω το υλικό. Το κείμενο αυτό διαμορφώθηκε μέσα από παρά πολλές μαρτυρίες, πολλές από τις οποίες ήταν συγκρουόμενες. Πολλές αφηγήσεις από ανθρώπους που δεν ήταν μάρτυρες, αλλά άκουσαν ιστορίες. Ας πούμε, η Νένα. Όταν ήταν κοριτσάκι και δούλευε με την Έλλη Λαμπέτη, η Λαμπέτη πολύ συχνά έλεγε διάφορα περιστατικά. Όντως η Μαρίκα είναι ένα πρόσωπο φοβερά ερεθιστικό, φοβερά ακραίο, άρα εμπνέει και αφορά και το σήμερα. Μία γυναίκα που μπορεί να πηγαίνει και με άντρες και με γυναίκες, μία καλλιτέχνιδα, η οποία δηλώνει και αποδέχεται ότι έκανε χρήση ναρκωτικών, προκειμένου να καθησυχάσει τα πάθη, τις ανησυχίες της… Δεν είναι κάτι που συνηθίζεται να δηλώνεται. Ούτε σήμερα! Μία γυναίκα, η οποία στην καθημερινότητά της είχε μία αριστερή νοοτροπία, αλλά τα πιστεύω της ήταν βασιλικά και εθνικιστικά… Ξέρεις, η παράσταση – και η ιστορία νομίζω – συγχωρεί κάποιες ακραίες θέσεις της… Γιατί η Μαρίκα ανήκει σε μια γενιά που είναι απόλυτης και αληθινής πίστης. Ακόμα κι αν είναι λάθος αυτό που πιστεύουν αυτοί οι άνθρωποι, το πιστεύουν με τα μπούνια. Το πιστεύουν μέχρι θανάτου. Μία τέτοια γυναίκα ήταν η Μαρίκα. Είχε το θάρρος, το πάθος, τις θέσεις. Ακόμα και σήμερα… Λες «Μα είναι δυνατόν; Τι χειροκροτά ο κόσμος; Πώς αντέχει και βλέπει μία γυναίκα, η οποία ήταν βασιλικότερη του βασιλέως»; (γέλια) Όμως σήμερα, που πολλά πράγματα έχουν πλέον διαψευσθεί και πολλά έχουν «μετατοπισθεί», βλέπει ο κόσμος αυτό που είπα πριν. Το πόσο αριστερή η δεξιά είναι, φαίνεται από τα γεγονότα και τις πράξεις της. Τις πιο πολλές φορές είναι κομμουνίστρια. Και με την έννοια την τότε. Αγωνίστρια! Και άνθρωπος που στήριζε και νέους και φτωχούς καλλιτέχνες. Ακόμα, αν θέλεις, ακόμα και στιγματισμένους. Με φάκελο. «Χρωματισμένους». Για όλους αυτούς τους λόγους λοιπόν και αναζητώντας μία φωνή, ένα λόγο ύπαρξης μέσα σε όλη αυτή την υπέρ-παραγωγικότητα που εμφανίζεται στο θέατρο, είπα να μπω στην περιπέτεια. Να γράψω και να σκηνοθετήσω τη «Μαρίκα», για την οποία είχα στο νου μου – και γι’ αυτή γράφτηκε – τη Μεντή.
 
zoulias2036

Πόσο γλυκός πονοκέφαλος ήταν η επιλογή των υπολοίπων ηθοποιών;
Γενικά μ’ ενδιαφέρει να υπάρχει ένα καλό κλίμα στην πρόβα. Νομίζω ότι οι άνθρωποι που πλαισιώνουν τη Νένα, έχουν ένα σκηνικό ήθος, γι’ αυτό και μπορούν να υποστηρίξουν αυτό το «παλιακό ήθος». Είναι αρκετά πειστικοί στους ρόλους τους και αισθάνεται κανείς ότι υποστηρίζουν μία εποχή. Και την υποστηρίζουν ενώ είναι νέοι οι περισσότεροι. Διαθέτουν αυτό το σκηνικό ήθος, το οποίο πια σπανίζει. Ήταν δύσκολο να επιλέξω με ποιους θα δείξω να συνδιαλέγεται επί σκηνής, να δείξω κομμάτια ζωής της Μαρίκας. Η Μαρίκα είχε τεράστιους θιάσους και από κείνη πέρασαν όλοι οι γνωστοί ηθοποιοί του νεοελληνικού θεάτρου. Από το Χορν, τη Λαμπέτη, την Αρώνη, το Λογοθετίδη, την Καλουτά, τη Συνοδινού, τη Μελίνα… Είναι ατέλειωτος ο κατάλογος. Επέλεξα πάλι τα άτομα με τα οποία ήταν πιο έντονη η προσωπική της σχέση. Που είχαν ένα νόημα στο πώς δημιούργησα την ιστορία μου. Κράτησα την Έλλη (σ.σ. Λαμπέτη), που ήταν αγαπημένη της μαθήτρια και που οι δυο τους είχαν μία βαθιά δυνατή σχέση. Το Λογοθετίδη, που ήταν δεκαπέντε-δεκάξι χρόνια μαζί της… Τόσες προσωπικότητες… Και παραγωγός της ο Χέλμης. Από κει και πέρα, άφησα πιο ουδέτερα κάποια πρόσωπα «μυθοπλασίας». Τους υπόλοιπους…

Όπως;
Ατάκες, αναφορές, γεγονότα… Ιστορίες της Χατζηαργύρη. Και φυσικά ο Ίωνας Δραγούμης. Μία πολύ ισχυρή παρουσία. Η οποία, στο συγκεκριμένο έργο, έρχεται ως ανάμνηση, γιατί η ιστορία μας αρχίζει όταν η Μαρίκα πρωτομπαίνει στο θέατρο Κοτοπούλη. Είναι πια καταξιωμένη και είναι απορίας άξιον πώς αυτό το πλάσμα έμαθε γράμματα και έφτασε να συνομιλεί με τόσο κόσμο. Γιατί οι γονείς της της απαγόρευσαν να πάει σχολείο… Περίπου τρία χρόνια χρειάστηκαν για να το οργανώσω όλο αυτό, να μαζέψω το υλικό… πώς θα το διαχειριστώ. (Γελάει) Θεωρώ πως με τη Μαρίκα, κατά κάποιο τρόπο, έχω τελειώσει θεατρικά. Εκτός κι αν κάνω, κάποια στιγμή, ένα βιβλίο, σαν το «Η εκτέλεση» του Φρέντυ Γερμανού, στο οποίο εμπλέκεται και η Κοτοπούλη. Αλλά εκεί θα ξέρω περισσότερα πράγματα, γιατί θα έχω μελετήσει. (Γέλια)

Πόσο κράτησαν οι πρόβες;
Δύο μήνες

Έντονα;
Όχι έντονα… Όπως και στις παραστάσεις μου, πιστεύω στη συμπύκνωση και στην αφαίρεση. Για μένα, το ωφέλιμο της πρόβας είναι ένα τρίωρο. Είναι και οι ηθοποιοί ξεκούραστοι και πιο δημιουργικοί. «Δεν κρεμάει» η πρόβα τότε, όπως λέμε. Δεν μου αρέσουν οι πολλές αναλύσεις, οι πολλές συζητήσεις. Θεωρώ ότι το ρήμα είναι «παίζω», ένα game είναι όλο το θέατρο. Και νομίζω ότι χάνει κάθε χαρά και κάθε δυναμική όταν ο δημιουργός, ο σκηνοθέτης και οι ηθοποιοί συμπεριφέρονται καμιά φορά σαν φιλόλογοι, σαν αναλυτές, σαν θεατρολόγοι. Όχι! Ο ηθοποιός παίζει! Αυτό είναι το ρήμα. Το χαρακτηρίζει και άρα υπάρχουν κανόνες, όπως σε όλα τα παιχνίδια, που παίζαμε μικρά. Και πάνω σε αυτούς τους κανόνες δίνεις την ευκαιρία και το χώρο, για να παίξει. Να αυτενεργήσει, να προτείνει, να τσαλακώσει. Να μπει σε αυτό το χαρακτήρα που υποδύεται. Εμένα δεν με εξυπηρετεί να πλατειάζει και να γίνονται πολλές κουβέντες και πολλά διαλείμματα. Μ’ αρέσει η οργάνωση. Άρα, για μένα οι δύο μήνες ήταν μια χαρά! Εντάξει, πάντα θες παραπάνω χρόνο… Εγώ είμαι ο χειρότερες θεατής των παραστάσεών μου. Γιατί συμφιλιώνομαι όταν τελειώσουν. Όσο παίζονται, έχω παρά πολλά ανοιχτά θέματα μαζί τους. Αλλά από την άλλη, όταν ανεβαίνει μία παράστασή μου, λέω ότι ανήκει σε αυτούς που τη βλέπουν και αυτούς που παίζουν σε εκείνη. Κατά κάποιο τρόπο (γελάει) κάνω πίσω. Αποχωρώ μέχρι παρεξηγήσεως. Δεν είμαι από τους σκηνοθέτες που πάνε κάθε βράδι και κρατούν σημειώσεις, αν κάποιος ηθοποιός άλλαξε κάτι. Σε παρά πολλές δουλειές μου είναι ζήτημα αν πάτησα τρεις φορές.
 
zoulias2037
Δεν επανέρχεστε δηλαδή, για να κάνετε προσθήκες…
Όχι. Ούτε προσθήκες, ούτε διορθώσεις… Νομίζω ότι μετά έχει μεγάλη σημασία να εμπιστευθείς αυτό που έχεις κάνει και εκείνους με τους οποίους έχεις συνεργαστεί. Επειδή είναι ζωντανή τέχνη το θέατρο, το αποτέλεσμα δεν εξαρτώνται από τον ηθοποιό. Και κάθε παράσταση είναι μια άλλη ιστορία. Δεν ξέρεις… Έχω δει παραστάσεις που ανεξήγητα είναι κουρδισμένες. Ακούει ο ένας τον άλλο… Λειτουργούν υπέροχα! Και πάλι, σχεδόν στη σφαίρα του τυχαίου, έχω δει παραστάσεις, που από τα τεχνικά μέχρι τους ηθοποιούς, να είναι σε πλήρη αποδιοργάνωση. Και να μην ξέρουν τι τους φταίει και γιατί συμβαίνει.

Κατά συνέπεια είστε και οπαδός της θεωρίας για τη θνησιγένεια του θεάτρου…
Απολύτως! Και νομίζω ότι αυτό είναι και πολύ διδακτικό, αν το εμπεδώσει κανείς. Δηλαδή, δεν φοβάμαι να αναμετρηθώ με διαφορετικά ήδη θεάτρου. Είμαστε διαφορετικοί άνθρωποι. Έχουμε διαφορετικές ανάγκες, έχουμε διαφορετική ματιά, ακόμα και στον εαυτό μας. Άλλοτε έχω ανάγκη να «βυθιστώ». Άλλοτε έχω ανάγκη, όπως τώρα που προγραμματίζω δύο έργα για το Χειμώνα, μία σύγχρονη κωμωδία του Γάλλου συγγραφέα που έχει προκαλέσει αίσθηση, του Florian Zeller και μία αστυνομική κωμωδία, κλασσική… Είχα ανάγκη να χαμογελάσω και να επικοινωνήσω και κάτι πιο ανάλαφρο, σε μια εποχή που βλέπω – και δεν το βλέπω μόνο φέτος – ότι ο κόσμος κουβαλάει μια μελαγχολία. Η λέξη κατάθλιψη δεν μου αρέσει. Κουβαλά μια μελαγχολία, μια ηττοπάθεια, μια στενοχώρια. Μια άρνηση να προβληματιστεί με δύσκολα κείμενα. Προσπαθώ να καταλάβω και να νιώσω ποιες είναι οι ανάγκες του κοινού γύρω μου. Των θεατών, στους οποίους απευθύνομαι. Τα πρώτα χρόνια, που ήταν χρόνια ενδοσκόπησης, με ενδιέφερε να έχω να πω κάτι με το έργο μου. Και αν αυτό που λέω, κάνει κάτι στην ψυχή του ανθρώπου που πλήρωσε αυτά τα λεφτά, για να αγοράσει εισιτήριο. Ξέρω ότι πια του είναι όλο και πιο δύσκολο να το κάνει. Αυτό το παλεύω πολύ. Ξέρω τι θα κάνω σαν επαγγελματίας σκηνοθέτης. Πραγματικά ψάχνομαι εδώ και μήνες, για κάτι που να έχει κάτι να προτείνει, κάτι να πει. Είναι κι αυτή η τρελή διάσπαση, που συμβαίνει και είναι κάτι το πολύ ανησυχητικό. Είναι ο καθένας από μας μόνος του, μονοκράτορας, και στήνει μια ομάδα, μια δική του δουλειά. Προσπαθείς να συναντήσεις τρεις-τέσσερις και δεν μπορείς, γιατί ο καθένας… Επίσης, αυτός ο κατακερματισμός της σεζόν. Πας να ανεβάσεις κάτι για έξι μήνες και δεν μπορείς! Ο ένας είναι δεσμευμένος για δύο μήνες, ο άλλος Δευτερότριτα, ο τρίτος ένα μήνα και τέλος… Και γύρω μας υπάρχει ένας κόσμος, ο οποίος δεν προλαβαίνει να αφομοιώσει την πληροφορία. Μου λένε θεατές «Δεν το πήρα χαμπάρι. Πότε ανέβηκε»; Κάπου έχουμε χάσει, νομίζω, τη μπάλα. Ποτέ το ποσοτικό δεν είναι υπέρ του ποιοτικού… Ακόμα κι εγώ, που σου μιλάω τώρα, έχω ευθύνη για το πού οδηγούνται τα πράγματα, γιατί, ενώ βλέπω το αδιέξοδο, από την άλλη πάω να υπογράψω τρεις σκηνοθεσίες του χρόνου. Κάτι που καλλιτεχνικά δεν είναι σωστό. Για να ζήσω, βάσει της οικονομικής κατάστασης που υπάρχει, των αμοιβών που παίρνουμε και του τρόπου που αμειβόμαστε, που δεν θέλεις να ξέρεις για τις καθυστερήσεις και όλα αυτά… Δεν μπορώ να ζήσω με μία σκηνοθεσία. Θα το ήθελα παρά πολύ. Αλλά τελικά αναγκάζομαι να κάνω παραπάνω δουλειές, γιατί δεν μπορώ να πληρωθώ όπως θα έπρεπε από τη μία.
 
zoulias2038
Η «Μαρίκα» λοιπόν θα πάει και την επόμενη σεζόν και εσείς θα υπογράψετε και δύο ακόμα νέες παραστάσεις, επίσης από τη νέα σεζόν. Για το μεσοδιάστημα; Τι λέει το πλάνο σας;
Συνήθως δεν δουλεύω το καλοκαίρι. Μου έχει γίνει μία πρόταση, η οποία δεν είναι ακόμα ανακοινώσιμη… Είναι ένα έργο, το οποίο κάποτε είχα σκεφθεί να το κάνω, το έχω δει και έξω… Και μακάρι να γίνει όπως πρέπει! Και πρέπει να αντέξει και η διανομή εκτός Αθήνας. Να έχεις ηθοποιούς αναγνωρίσιμους. Δεν είναι εύκολο…

Ταινία; Πότε ξανά με το καλό;
Κοίταξε… Θέλω να ξανακάνω ταινία. Είναι κι αυτό κάτι που συζητάω. Έχω τη χαρά να έχω κάνει δυο ταινίες. Η μία πήρε πέντε κρατικά βραβεία και η άλλη το πρώτο βραβείο στη Δράμα. Όμως δεν μπορούσα να περιμένω. Δεν μπορούσα το αδιέξοδο του ελληνικού κινηματογράφου. Ήξερα ότι η ταινία μου θα λειτουργούσε μόνο φεστιβαλικά. Ότι θα είμαι εξαρτημένος από ένα ελληνικό κέντρο κινηματογράφου. Οπότε το άφησα… Τώρα όμως, βλέπω με χαρά μου ότι ανεβαίνει η κινηματογραφική παραγωγή…

Ένας άνθρωπος, που ματώνει για το θέατρο, που γράφει και σκηνοθετεί…
Που παλεύει ένα χώρο εκεί στην Αμοργού, στην Κυψέλη, χωρίς καμία κρατική επιχορήγηση, εδώ και είκοσι χρόνια. Ούτε καν ενδιαφέρον. Ούτε από το Δήμο της Αθήνας. Και δεν μιλάω μόνο για το «Χώρα». Οι μονάδες που βρίσκονται σε υποβαθμισμένες περιοχές… Ε, οφείλει να τις στηρίξει. Γιατί, ξέρεις κάτι; Το ότι υπάρχει το «Χώρα» στη συγκεκριμένη περιοχή, όπως υπάρχουν θέατρα στο Μεταξουργείο και άλλες περιοχές… Είναι ένα συν. Για την ευρύτερη πολιτιστική ζωή της Αθήνας. Είναι και εστίες που με έναν τρόπο φωτίζουν, καθαρίζουν το χώρο γύρω τους. Τα προηγούμενα χρόνια δεν κρύβω ότι χρειάστηκα και βοήθεια από την αστυνομία. Και επεισόδια γίνανε… Και κλοπές… Χαίρομαι που πια αρχίζουν και μειώνονται αυτά. Και χαίρομαι που η γειτονιά στηρίζει το «Χώρα». Νιώθει ότι είναι καλό που υπάρχει αυτό το θέατρο. Και θεωρώ ότι για όλους αυτούς του χώρους πολιτισμού, που δεν είναι στο κέντρο, θα πρέπει να υπάρχει μέριμνα.

Η κινητήρια δύναμη ποια είναι;
Αναζητώ συνεχώς επαφή… Ψάχνω συνέχεια επαφή με τον απέναντί μου και με τον εαυτό μου. Πιστεύω πως τον εαυτό μας τον ανακαλύπτουμε. Δεν είναι δεδομένος. Δεν κλειδώνει. Είναι σε εξέλιξη. Και η ζωή είναι αυτό το μεγάλο δώρο, που όσο μας χαρίζεται, οφείλουμε πραγματικά να εξαντλούμε τα σκοτάδια και τα φώτα της. Γι’ αυτό και πάντα προσπαθώ να έχω αληθινή και βαθιά επαφή με το έμψυχο υλικό μου. Αλλιώς δεν μπορώ να κάνω τίποτα, είναι όλα απλώς θεωρίες…

Κώστας Κούλης
 

Συνεντεύξεις

Facebook Comments