Συνεντεύξεις

loogoo

Συνέντευξη με τη Μαριάννα Κάλμπαρη

 
   Περνώντας για πρώτη φορά την πόρτα του Θεάτρου Τέχνης, ερχόμαστε αντιμέτωποι με μία αξιοθαύμαστη παράσταση. Η απόδοση στο ανατριχιαστικά επίκαιρο έργο του Χόρβατ «Ιστορίες από το δάσος της Βιέννης» συγκρίνεται μόνο με τη μοναδικότητα του κειμένου και τις ευθείες βολές προς το θηρίο που δυστυχώς δεν λέει να ψοφήσει. Το φασισμό… Η ιστορία ενός κοριτσιού, ενός κράτους, η ιστορία με τις σκιές του φασισμού κάπου στις κουΐντες της ζωής, η ευθεία βολή προς ένα παρά φύσει αντί-πλάσμα και η παραδοχή ότι η βλακεία ίσως να είναι και λίγο πιο μεγάλη από το Σύμπαν. Συναντήσαμε τη σκηνοθέτιδα και καλλιτεχνική διευθύντρια του Θεάτρου Τέχνης, Μαριάννα Κάλμπαρη, η οποία μοιράστηκε μαζί μας χρόνο και σκέψεις για ένα μεγαλοφυιές έργο και ένα ισάξιο κρεσέντο ερμηνειών από το θίασο. Τιμή μας που μιλήσαμε με ένα τόσο φωτισμένο άνθρωπο, στον οποίο ευχόμαστε από καρδιάς κάθε επιτυχία στο μέλλον. Και κάτι τελευταίο… Η κυρία Κάλμπαρη υπογράφει μεν την σκηνοθεσία, αναφέρει όμως ρητά «με τη συνεργασία του θιάσου». Δανείζομαι, απλά, μια δική της φράση, για να τονίσω το μεγαλείο της. «Ένας άνθρωπος έξυπνος στα αλήθεια, δεν μπορεί να είναι επηρμένος»… Παράδειγμα προς μίμηση για όλους μας!
 
kalmpari1926
 
Έχετε σκηνοθετήσει ένα έργο που το έγραψε ένας άνθρωπος, ο οποίος έφυγε πολύ νωρίς από τη ζωή…
Και με πολύ παράδοξο τρόπο. Κωμικοτραγικό τρόπο… Και πήγε στο Παρίσι…

Για να αποφύγει…
Για να αποφύγει! Αυτό είναι τρομερό!

Και ερχόμαστε και βλέπουμε την παράσταση…
Το πολύ ωραίο σ’ αυτή την παράσταση, που δεν συμβαίνει συχνά, είναι ότι πρόκειται για μια δουλειά συνόλου. Είναι ένα έργο συνόλου, από αυτά που ταιριάζουν παρά πολύ στο Θέατρο Τέχνης. Ο Κουν δεν είχε ανεβάσει Χόρβατ, αλλά είναι ένα έργο πολύ στο πνεύμα του Θέατρου Τέχνης. Και είναι μια δουλειά που έγινε με παρά πολύ ωραία αίσθηση συλλογικότητας και ουσιαστικής συνεργασίας απ’ όλους. Ξέρετε, αυτό είναι πάντα το ζητούμενο. Εμένα αυτό με γοητεύει στο θέατρο. Όταν συμβαίνει, είναι ωραίο από μόνο του! (γελάει) Ανεξαρτήτως αποτελέσματος. Και πάντα παίζει ένα ρόλο στο αποτέλεσμα. Πάντα βλέπουμε κάτι… Και είναι αυτό, η ενέργεια των ανθρώπων που ενώνονται, προσπαθώντας να βρουν ένα κοινό τρόπο να πουν κάτι. Άνθρωποι διαφορετικοί, γιατί – δυστυχώς – δεν έχουμε την πολυτέλεια να κάνουμε αυτό που γινόταν παλιά στο Θέατρο Τέχνης, να έχουμε μία μόνιμη ομάδα ηθοποιών, με την οποία να ανεβάζουμε συνεχώς έργα. Όσα χρόνια έχω αναλάβει εγώ την καλλιτεχνική διεύθυνση, υπάρχουν κάποιοι συνεργάτες, οι οποίοι είναι σχεδόν κάθε χρόνο στο Θέατρο Τέχνης, είτε στη μία σκηνή είτε στην άλλη. Κάποιοι προέρχονται από το ίδιο το θέατρο, από τη σχολή…

Όπως και σεις άλλωστε.
Ναι.
 
kalmpari1928
Το κείμενο πώς το επιλέξατε;
Είναι ένα κείμενο σπουδαίο. Δεν ανεβαίνει συχνά γιατί είναι δύσκολο, λόγω ύφους αλλά και αριθμού προσώπων, που είναι μεγάλος. Είναι επίκαιρο… ίσως να ακούγεται κλισέ, αλλά έτσι είναι. Τα καλά έργα είναι πάντοτε επίκαιρα. Αλλά αυτό που συμβαίνει στην κοινωνία σήμερα μοιάζει πολύ με αυτό που συνέβαινε τότε. Και δυστυχώς, αυτό που μοιάζει, πέρα από το φασισμό και την άνοδό του, είναι και το επίπεδό μας. Αυτή η έλλειψη καλλιέργειας… Αυτός ο ναρκισσισμός που υπάρχει, γιατί το χειρότερο χαρακτηριστικό της βλακείας, κατά τη γνώμη μου, είναι ότι οι άνθρωποι πιστεύουν ότι τα κάνουν όλα τέλεια. Ότι αυτό που κάνουν είναι το σωστό. Δεν ανοίγουν τα μάτια τους. Δεν ακούνε.

Η βλακεία της έπαρσης δηλαδή;
Ναι! Η έπαρση είναι χαρακτηριστικό της βλακείας. Ένας άνθρωπος έξυπνος στα αλήθεια, δεν μπορεί να είναι επηρμένος.

Υπήρξε, κατά τη διάρκεια των προβών, κάποιο σημείο που εστιάσατε; Σαν ιδιαίτερη δυσκολία…
Αυτό! Η βλακεία… (γέλια) Ξέρετε, το κείμενο στα γερμανικά είναι πιο «ανάγλυφο». Στα ελληνικά είναι δύσκολη η απόδοση. Τι θα πει βλάκας; Δεν είναι αυτός που το μυαλό του δεν πάρει παραπέρα. Σημαίνει κάτι βαθύτερο δυστυχώς. Έχει να κάνει με τον τρόπο που είναι δομημένη η κοινωνία και με τις ευκαιρίες που δίνονται εν τέλει στους ανθρώπους. Γι’ αυτό λέει το έργο, που είναι πολύ σκληρό, «Δες ένα κορίτσι που ζει ανάμεσα στους ανθρώπους και θέλει να είναι αλλιώς. Θέλει να ζήσει τον έρωτα». Αλλά, επειδή ακριβώς προέρχεται από αυτό το περιβάλλον και δεν έχει τα εφόδια να διεκδικήσει μια καλύτερη ζωή, δεν ξέρει πώς, δεν υπάρχει κανείς να τη βοηθήσει και γυρίζει πάλι από κει που ξεκίνησε, ηττημένη, παραδομένη, συμβιβασμένη… Σαν πεθαμένη!
 
kalmpari1925
Επειδή το έργο είναι δραματικά επίκαιρο… Μήπως αυτή η παράσταση είναι και μια γερή γροθιά στα μούτρα του φασισμού;
Είναι στις προθέσεις μας. Αυτός είναι ο ρόλος του θεάτρου. Ψυχαγωγεί, παρηγορεί, αλλά ταυτόχρονα είναι και ένα παράθυρο, για να δεις τα πράγματα αλλιώς. Για να δεις την αλήθεια. Να ξυπνήσεις! Και το δύσκολο φυσικά είναι να μην γίνει διδακτικό. Να μην κουνάει το δάκτυλο… Είναι να σε κάνει να λες «Αυτό δεν το είχα σκεφτεί. Δεν είχα σκεφτεί πόσο κοντά μας είναι ένας τέτοιος κίνδυνος, δεν το είχα φανταστεί»… Αυτό το έργο σε κάνει να το βλέπεις ολοκάθαρα. Και σκεφτείτε ότι όταν το έγραφε, το 1931, δεν είχε καν γίνει ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Σήμερα ξέρουμε τι συνέβη… Και σήμερα είναι πολύ πιο μπερδεμένα τα πράγματα. Ζούμε σε μία εποχή τρομακτικής αμηχανίας. Αυτό το ζήτημα της αμορφωσιάς, της αμάθειας, που έχει να κάνει και με τη σύγχρονη τεχνολογία. Κάτι που είναι δύσκολο να καταλάβουμε εμείς, που δεν μεγαλώσαμε μ’ αυτή. Γενιές ολόκληρες που μεγαλώνουν και έχουν πάντα μια οθόνη μπροστά τους. Τα συναισθήματα φιλτράρονται συνεχώς, το μυαλό είναι κολλημένο εκεί. Όλο αυτό κάνει στον ψυχισμό κάτι πολύ περίεργο, κάτι που δεν ξέρουμε τι θα φέρει. Είναι πολύ επικίνδυνο όταν δεν υπάρχει μέτρο.

Το έργο προβλέπει πιάνο να παίζεται ζωντανά στη σκηνή;
Στις σκηνικές οδηγίες αναγράφεται «Από ένα ξεκούρδιστο πιάνο ακούγεται» το τάδε κομμάτι. Κρατάμε τα βαλς που υποδεικνύει ο ίδιος ο συγγραφέας.

Αλλάζετε πράγματα από παράσταση σε παράσταση.
Ναι, ναι… Επειδή είναι ένα ζωντανό πράγμα, κάνεις ό,τι μπορείς για να φαίνεται καλύτερο. Κάθε μέρα προσπαθούμε σαν είναι η πρώτη μέρα και η τελευταία.
 
kalmpari1929

Μέχρι πότε θα είστε εδώ με το καλό;
Μέχρι την Κυριακή των Βαΐων.

Μετά;
Τώρα παγιώνονται τα πράγματα για το Καλοκαίρι… Θα το ανακοινώσουμε πολύ σύντομα. Αλλά και για του χρόνου. Αυτό το θέατρο έχει μια τεράστια ιστορία. Και μια τεράστια κληρονομιά. Και έχει και μία ταυτότητα που δίνεται από τους χώρους του και μόνο. Δηλαδή, πέρα από αυτό που έχει ως φιλοσοφία, έχει και δύο χώρους που σου υποδεικνύουν και σαν ρεπερτόριο και τον τρόπο που πρέπει να προετοιμαστούν τα έργα. Το μεγάλο ερώτημα είναι, επειδή και η κοινωνία αλλάζει, αλλάζει και το θέατρο… Το θέατρο παίζει μεγάλο ρόλο στην ελληνική κοινωνία. Είναι η πιο κοντινή Τέχνη σε όλους. Βλέπουν οι Έλληνες θέατρο, το αγαπούν. Και παρόλο που είναι τα πράγματα πιο δύσκολα τα δύο τελευταία χρόνια, δεν έχει χάσει τη θέση του στην κοινωνία. Το θέμα είναι τι στ’ αλήθεια θέλουμε από το θέατρο… Τι θέλουμε από τη χώρα μας, από την κοινωνία μας. Είναι κάτι που με απασχολεί παρά πολύ. Από πέρυσι έχουμε ξεκινήσει ένα αφιέρωμα που λέγεται «Διακόσια χρόνια από την επανάσταση – Ποια είναι η σύγχρονη Ελλάδα»; Και αυτό το αφιέρωμα έχει ένα κομμάτι επιστημονικό και ένα κομμάτι καλλιτεχνικό. Έρχονται εδώ σπουδαίοι ιστορικοί, κοινωνιολόγοι και γίνονται στρογγυλές τράπεζες, διαλέξεις, συζητήσεις και ταυτοχρόνως καλλιτέχνες, σαν performance ας πούμε, αναμετρώνται με ήρωες της επανάστασης, με θέματα της επανάστασης. Αλλά αυτό που θέλουμε να δούμε είναι το τι έγινε, το πώς έγινε και πώς φτάσαμε στη δημιουργία της σύγχρονης Ελλάδας και «Τι είμαστε τώρα»;
 
kalmparifront
Στην τέχνη σας, στο θέατρο, τι είναι αυτό που σας ενθουσιάζει περισσότερο; Και στον αντίποδα, τι είναι αυτό που σας ενοχλεί περισσότερο;
Κοιτάξτε… Το θέατρο έχει να κάνει με ανθρώπους. Άνθρωποι είναι το θέατρο! Οπότε, σε αυτό το πλαίσιο, θα έχουμε συναντήσεις που είναι υπέροχες, συναντήσεις που δεν πετυχαίνουν τόσο… Δεν μπορώ να φανταστώ τη ζωή μου χωρίς το θέατρο και είμαι ευτυχής που βρήκα αυτό το πάθος στη ζωή μου. Πιστεύω βαθιά στη δύναμη του θεάτρου και στο πόσο σωτήριο μπορεί να είναι στην κοινωνία. Πιστεύω πώς η τέχνη όχι απλά μπορεί να κάνει τη ζωή μας καλύτερη, μπορεί να βοηθήσει στα αλήθεια! Η τέχνη είναι η βασική παιδεία. Διαβάζεις ένα βιβλίο, βλέπεις έναν πίνακα, παρακολουθείς μία παράσταση. Έτσι εξευγενίζεται ο άνθρωπος! Και πιστεύω ότι αυτό μας λείπει. Η βαθιά ευγένεια ψυχής. Τι σημαίνει ευγένεια ψυχής; Συμπονώ, έχω συναίσθηση, σέβομαι… Δεν γίνεται ένας άνθρωπος βαθιά καλλιεργημένος και ευγενής να πάει στο φασισμό. Δεν γίνεται! Προστατευόμαστε μ’ αυτό τον τρόπο. Αυτό που είναι υπέροχο κάθε φορά στο θέατρο είναι η συνάντηση με τους ανθρώπους. Αυτή η τρομερή ενέργεια. Μέσα σ’ ένα μικρό χρονικό διάστημα πρέπει να βρουν ένα κοινό όραμα και να το ακολουθήσουν. Όταν αυτό συμβαίνει είναι υπέροχο. Όταν μπαίνουν εγωισμοί, που υπάρχουν σε όλους τους χώρους… Γιατί υπάρχει αγωνία. Όταν μετράμε και ξαναμετράμε τα εισιτήρια, γιατί δεν έχουμε καμία επιχορήγηση… Και όταν μπουν στη μέση εγωισμοί, που μπορεί να είναι από ματαιοδοξία και έπαρση… Ε, αυτό με ενοχλεί. Η έπαρση μ’ ενοχλεί παρά πολύ.

Κώστας Κούλης
 

Συνεντεύξεις

Facebook Comments