Συνεντεύξεις

Συνέντευξη με τον Άγγελο Αντωνόπουλο

 
   Για μία ώρα έχει δικαίωμα να ξανακατεβεί στη Γη ο Μαρξ, προκειμένου να αποκαταστήσει την αλήθεια. Ό,τι θεωρία σέρβιρε την είδε να πέφτει σε βάρβαρα χέρια και στόματα και να διαστρεβλώνεται. Για μία ώρα και κάτι, ο Άγγελος Αντωνόπουλος είναι ο Μαρξ και εμείς δεν βρισκόμαστε στο θέατρο Άλμα, αλλά στο Σόχο, στη Νέα Υόρκη. Βλέποντας την παράσταση διαπιστώσαμε για μία ακόμα φορά το απίστευτο εύρος αυτού του μέγιστου θεατράνθρωπου, καθώς και το μοναδικό τρόπο με τον οποίο κερνάει χιούμορ, συγκίνηση και προβληματισμό. Συναντήσαμε τον πολύ μεγάλο καλλιτέχνη λίγη ώρα πριν βγει στη σκηνή, μιλήσαμε για το Μαρξ, για το κείμενο που γίνεται έργο και για το έργο που γίνεται βίωμα. Η ευγένειά του και το ήθος του – πολύ απλά – συγκλονίζουν. Πολλά ευχαριστώ στη Νταίζη Λεμπέση που φρόντισε να πραγματοποιηθεί αυτή η συνέντευξη.
 
antonopoulos316
 
«Ο Μαρξ στο Σόχο»… Να ρωτήσω τι σας έκανε, αφού το διαβάσατε, να πείτε ότι «Μ’ αρέσει αυτό, θέλω να το ανεβάσω»;
Αυτό, άμα το διαβάσεις και συ, θα ήθελες και συ να το παίξεις. Θα δεις ότι θα ήθελες να γίνεις ηθοποιός για μία μέρα, για να παίξεις το Μαρξ στο Σόχο. Είναι τόσο ελκυστικό το κείμενο, τόσο ερεθιστικό και τόσο πολύ τεταμένο. Αλλά πρόσεξε… Είναι τεταμένο και συγχρόνως γοητευτικό. Ενώ είναι ένα κείμενο που αφηγείται αυτό το μεγάλο θεωρητικό της αριστεράς, έχει πλευρές συγκινησιακής λειτουργίας. Γι’ αυτό και γίνεται ωραίο θέατρο. Κι εγώ, σαν ηθοποιός, λέω πως «Α, είναι πολύ ωραίο αυτό το κείμενο»! Δεν είναι δοκίμιο, δεν είναι ένα βιβλίο με πληροφορίες. Είναι ένα έργο με αφορμές για συγκίνηση. Και όταν λέμε συγκίνηση εννοούμε χιούμορ πολύ, ανθρώπινες σχέσεις, του ιδίου τα περιβάλλοντα τα θεωρητικά, τα κοινωνικά, τα πολιτικά, τα οικογενειακά… Εκεί αναπτύσσεται σαν προσωπικότητα… συνέχεια! Εκεί, μέσα στο έργο. Είναι τόσο ωραία γραμμένο, που αναπτύσσεται η προσωπικότητα πάνω στη σκηνή. Και είναι τόσο ωραία γραμμένο, που βλέπεις πάνω στη σκηνή όλους τους συνομιλητές του. Και αυτό δημιουργεί θέατρο! Όταν κάποιος έχει κάνει πάνω από μισό αιώνα θέατρο (γελάει), τότε, διαβάζοντάς το αυτό, λέει «Πολύ ωραίο! Για να δούμε. Για να το δοκιμάσουμε»… Και έτσι ξεκινήσαμε. Είχαμε μεγάλη απήχηση. Ήταν ένα έργο πολύ επικοινωνιακό. Και αυτό το βλέπω και τώρα. Αφού διακόπηκε η παράσταση εδώ και τόσα χρόνια, λέω «Δεν το ξανανεβάζω»; Και το ξανανέβασα και γεμίζει το θέατρο. Η αρετή του η μεγάλη είναι ότι απευθύνεται στους νέους. Οι νέοι το γουστάρουν πολύ! Αισθάνομαι κάθε βράδυ να πάλλεται η ατμόσφαιρα από τη συγκίνηση των νέων, από την παρουσία των νέων. Πολύ σπουδαίο πράμα. Πρέπει δε να σου πω ότι και τότε πολύς νέος κόσμος ερχόταν στην παράσταση.
 
antonopoulos317

Γιατί πιστεύετε ότι έχει ιδιαίτερη απήχηση στους νέους;
Οι νέοι είναι ανήσυχα όντα… Όπως πρέπει να είναι ανήσυχα όντα! Βρίσκουν λοιπόν απαντήσεις για την ανησυχία τους σε αυτό το έργο. Από αυτή την παράσταση. Από το συγγραφέα και από μένα! Αυτό κάνει τους νέους να προσέρχονται. Τι άλλο μπορεί να θέλει ένας νέος, απ’ το να πάει στο θέατρο και να ζήσει όλη αυτή την ένταση ενός θεατρικού έργου. Οι οιωνοί είναι καλοί γιατί παίζουμε κάθε βράδυ γεμάτοι… Αυτό είναι καλό, είναι αισιόδοξο. Δικαιώνει και μένα, που το αποφασίζω.

Σας ιντριγκάρει ο μονόλογος;
Βέβαια! Αυτή η ερώτηση απευθύνεται σε έναν ηθοποιό… Ο ηθοποιός την έχει ανάγκη αυτή που είπες… Την ίντριγκα… Απ’ αυτό οργανώνεται, από αυτό τροφοδοτείται… Είναι αυτό που μπαίνει στην πρίζα και παίρνουν όλα μπροστά. Η ίντριγκα των σχέσεων, η ίντριγκα της ιστορίας, η ίντριγκα των ερώτων… των ιδεολογικών αντιθέσεων… όλα αυτά δημιουργούν ίντριγκα. Αλλιώς, αν δεν δημιουργούσαν, τότε αυτό το κείμενο θα μπορούσε να είναι αρκετά κατατοπιστικό, αλλά όχι θέατρο.
 
antonopoulos318

Έχετε παρέμβει καθόλου στο κείμενο;
Όχι αλλάζοντάς το… Αλλά μερικές φορές χρειάζεται να προάγεις μία φράση. Πολλές φορές μία πιστή μετάφραση μίας φράσης δεν αποδίδει την πρόθεση του συγγραφέα. Δεν φτάνει αυτό. Η σωστή ανάγνωση ενός θεατρικού κειμένου είναι να καταλαβαίνεις όχι απλώς το νόημα της φράσης… αλλά την πρόθεση της φράσης. Και όταν καταλάβεις την πρόθεση της φράσης, πολλές φορές θα δεις ότι οι φράσεις είναι ελλιπείς. Πρέπει να παρέμβεις για να κάνεις τη φράση πιο βατή και πιο προσεγγίσιμη. Μέσα σε όλες αυτές τις δεκαετίες, το έχω ζήσει παρά πολύ αυτό. Όταν ήμουν δάσκαλος στη δραματική σχολή, πριν πολλά χρόνια, μιλούσα στον κόσμο με μεγάλο ενδιαφέρον, με μεγάλη ένταση, με μεγάλο δέος, για τη μετάφραση, για την αξία της μετάφρασης. Για το πόσο σημαντικό λογοτεχνικό είδος είναι η μετάφραση. Και έβλεπα ότι αυτό έπρεπε να το δώσω παρά πολύ στους φοιτητές μου… Τόσο πολύ που αρκετές φορές έκανα διαλέξεις. Φώναζα φωτισμένους ανθρώπους, που ήξεραν τη μαγεία της μετάφρασης, το μηχανισμό της μετάφρασης, την αρχιτεκτονική της μετάφρασης… Και τους έλεγα «Μιλήστε εδώ, στα παιδιά»… Και κατέβαζα και τα τρία έτη κα παρακολουθούσαν τον Πλωρίτη, μάγο της μετάφρασης. Ο οποίος μάλιστα στα κείμενά του δεν γράφει «Μετάφραση». Γράφει «Απόδοση»! Η μετάφραση μπορεί να είναι στείρα. Είχα φωνάξει τον Παύλο το Μάτεσι. Μέγας μεταφραστής, πολύ σπουδαίος! Ξέρεις, μερικές φορές κάποιοι μεταφραστές νομίζουν ότι κάνουν λογιοτατισμό ή κάποια περίτεχνη φράση… Και κάνουν μία μετάφραση ανόητη. Κάποτε μας διάβαζε ένα έργο ο Δημήτρης Μυράτ… Αφού τελείωση με την ανάγνωση, κατάλαβε ότι ο μεταφραστής δεν είχε κάνει καλά τη δουλειά του. Και μας λέει «Αυτός ο κύριος μετέφρασε από άγνωστο λόγον εις άγνωστον λόγον»! (γέλια) Ο λόγος πρέπει να γίνει από άγνωστος γνωστός και όχι μόνο αυτό. Πρέπει να αποκτήσει χυμούς και ζωτικότητα. Θυμάμαι, στα «Μαθήματα γάμου» υπήρχε μία σκηνή που καθόταν ένα ζευγάρι και κουβέντιαζε… Πουριτανοί κατά κάποιο τρόπο, γιατί ήταν Αμερικάνοι. Ο πουριτανισμός στην Αμερική υπήρξε πολύ έντονος στην αστική κοινωνία. Σε αυτό το σπίτι ήταν και μία κοπέλα, πανέμορφη, η οποία είχε κάνει ηλιοθεραπεία στην ταράτσα. Ήταν θεόγυμνη και όταν τελείωσε με την ηλιοθεραπεία, ξεκίνησε να πάει στο δωμάτιό της. Το ζευγάρι σοκαρίστηκε που την είδε τσίτσιδη (γελάει) και λέει η σύζυγος «Αυτηνής της χρειάζονται μερικές ξυλιές»… Εγώ όμως είμαι Έλληνας, που διαβάζω το κείμενο… Έλληνας είμαι εγώ, που είμαι υπεύθυνος γι’ αυτή την παράσταση. Κι αφού είμαι Έλληνας, πρέπει να βρω κάτι πιο χυμώδες. Και λέω «Αυτής της χρειάζεται βρεμένη σανίδα»!
 
antonopoulos320

Ήθελα να σας το ρωτήσω αυτό. Αν δηλαδή, στις τόσες παραστάσεις που έχετε ανεβάσει, έχοντας διαβάσει το κείμενο, λέτε στον εαυτό σας «Δεν είναι καλό αυτό εδώ»…
Βεβαίως! Κοίταξε να δεις… Πολλές φορές οι ηθοποιοί έχουν πολύ γόνιμο μυαλό. Είναι ξύπνιοι άνθρωποι και ξέρουν αυτό που λέμε «Μιλημένος λόγος» αντί για γραπτός λόγος… Ο γραπτός λόγος γίνεται μιλημένος με τη διαβούλευση. Μέσα στην πρόβα. Υπάρχει μία φράση και λες τώρα… η ροή της φράσης θα γίνει ωραία να πάρεις το ρήμα από δω και το πας δύο λέξεις πιο πέρα. Αυτό γίνεται πολλές φορές μέσα στην πρόβα. Δεν υπάρχει πιο γόνιμο πράγμα από έναν ηθοποιό που γνωρίζει, που ξέρει πώς απευθύνεται ο λόγος. Να σας πω ένα παράδειγμα… Η θείας σας βγαίνει στην πόρτα και σας λέει ότι «Ήλθε ο πατέρας σας και το φαγητό είναι έτοιμο και κακώς δεν έχετε κάτσει»… Ο λόγος της είναι αριστοτεχνικός! Και η θεία σας δεν σκέφτηκε ποτέ «Εδώ να βάλω κόμμα, εδώ να βάλω τελεία»… Ποτέ! Άρχισε να αραδιάζει αυτά που ήθελε να πει. Αυτός είναι ο ρευστός λόγος. Αυτό σημαίνει να οικειοποιείσαι το λόγο, να τον κάνεις δικό σου.

Στην παράσταση υποδύεστε το Μάρξ. Θεωρείτε ότι αυτά που έχει πει, έχουν διαστρεβλωθεί; Για κάποιους λόγους ξένους προς εκείνον…
Σ’ αυτή την ερώτηση σου απαντά ή ίδια η παράσταση. Μπαίνει ο ηθοποιός μέσα στους θεατές και λέει «Ήλθα γιατί τόσα χρόνια ακούω και βλέπω πράγματα που δεν τα έχω πει εγώ». Είναι όλα διαστρεβλωμένα! Αυτός είναι ο λόγος της παράστασης.
 
antonopoulos321

Μέχρι πότε θα είστε εδώ;
Με την ευχή σου… όσο πάει… (γέλια)

Μετά;
Μετά θέλω να πάω στη θάλασσα. Να κάνω μπάνιο, να παίξω τάβλι, να κάνω καμιά ωραία κουβέντα… (πολλά γέλια)

Τι είναι αυτό που σας ενθουσιάζει στο χώρο σας; Τι είναι αυτό, που λέτε στον εαυτό σας «Αυτό να ‘λειπε, θα ‘μαστε πολύ καλύτερα»;
Κοίταξε… αυτό που με ενθουσιάζει στη δουλειά αυτή είναι αυτό που έλεγα στους μαθητές μου. «Εδώ θέλω να έρχεστε και να σας διακατέχει η ιερή μανία που λέγεται ψώνιο. Αν δεν το έχετε αυτό, μην έρχεστε! Γιατί εγώ έτσι είμαι και είμαι εδώ. Δεν είμαι εδώ για να βγάλω μεροκάματο. Είμαι εδώ γιατί είμαι ψώνιο. Αν είστε και σεις, ελάτε. Αν δεν είστε, μην έρχεστε»! Αν λοιπόν υπάρχει αυτή η ιερή μανία, γουστάρω! Αν δεν υπάρχει, θέλω να πάω σπίτι μου. Είτε είναι συνάδελφοι είτε σπουδαστές. Αυτό με ενοχλεί και αυτό με ενθουσιάζει.

Κώστας Κούλης
Φωτό: ΕΜΑΝΟΝ
 
antonopoulos319
 

Συνεντεύξεις