Συνεντεύξεις

Συνέντευξη με το Μιχάλη Καλαμπόκη

 
   Ηθοποιός, σκηνοθέτης και καθηγητής υποκριτικής, ο Μιχάλης Καλαμπόκης μας μίλησε με ενθουσιασμό για την παράσταση «Είναι τρελοί αυτοί οι Γαλάτες;» που παίζεται στο θέατρο «Αγγέλων Βήμα» από δέκα ηθοποιούς – μαθητές του.
 
kalam01
Σας βρίσκουμε στο θέατρο «Αγγέλων Βήμα» στην παράσταση «Είναι τρελοί αυτοί οι Γαλάτες;» . Μιλήστε μας για την επιλογή του έργου και πως αυτή σχετίζεται με την εποχή που ζούμε.
Έχω στο παρελθόν καταπιαστεί σκηνοθετικά ξανά με την κωμωδία αλλά οι περισσότερες παραστάσεις που έχω μέχρι στιγμής σκηνοθετήσει είναι κλασσικά – ποιητικά δράματα ή Αρχαίες τραγωδίες. Το είδος της κωμωδίας εδώ και πολλά χρόνια με ‘’ανησυχούσε’’ και το θεωρούσα άπιαστο. Ήθελα να καταλάβω με ποιόν τρόπο θα  μπορούσα να τοποθετήσω το προσωπικό μου χιούμορ σε μια κωμωδία. Πέρασαν αρκετά χρόνια μέχρι που ένιωσα πιο απελευθερωμένος, πατώντας πιο γερά στα πόδια μου σε σχέση με τις προτάσεις μου αλλά και με την προβολή του χιούμορ που προανέφερα. Έτσι, πέρσι καταπιάστηκα με Αναγεννησιακή κωμωδία, τους ‘’Τρελούς της Βαλένθια’’ του Λόπε ντε Βέγκα στο δικό μου θέατρο την ‘’Αθηναϊκή Σκηνή’’, παράσταση που σημείωσε επιτυχία. Εκεί είδα το πάντρεμα που έκανα ανάμεσα στην οπτική μου για την κωμωδία και το ποιητικό κείμενο να βρίσκουν ιδιαίτερη ανταπόκριση. Οι ‘’Γαλάτες’’ εμφανίστηκαν στην πορεία μου όταν μου προτάθηκε από τη Μαργαρίτα Δαλαμάγκα και το ‘’Αγγέλων Βήμα’’ να αναλάβω τη σκηνοθεσία. Ιδιαίτερο θέμα και απαιτητική παράσταση μιας και δε μιλάμε πια για κωμωδία αλλά για φάρσα. Και όχι μία. Πέντε. Τα στοιχεία που με έκαναν να αναλάβω αυτή την παράσταση ήταν αρχικά η εκτίμηση που τρέφω για την καλλιτεχνική πορεία του ‘’Αγγέλων Βήμα’’ αλλά κυρίως η έρευνα που έκανε η Μαργαρίτα Δαλαμάγκα. Επίπονη δουλειά με πολύ μεράκι. Δραματουργική μελέτη, σύνθεση, απόδοση σε πέντε φάρσες ανωνύμων που παρουσιάζονται για πρώτη φορά. Φάρσες Γαλλικές που αποτελούν δραματουργία σε μια περίοδο που στη Γαλλία δεν υπήρχε ακόμα ιδιαίτερη συγγραφή (ενώ στην Αγγλία μεσουρανούσε ο Σαίξπηρ και στην Ισπανία ο Ντε Βέγκα). Αγαπημένη περίοδος για εμένα και ιδιαίτερα προκλητικό να ισορροπώ την κωμωδία πάνω στο τεντωμένο σκοινί του ποιητικού λόγου. Εύκολα πέφτεις. Η πρόκληση της φάρσας ήρθε σε εμένα από τη στιγμή που άρχισα λίγο να την ερευνώ. Ο ορισμός έλεγε ‘’χοντροκομμένη ματιά της καθημερινότητας’’ μεταξύ άλλων. Βλέποντας κάποιος την παράσταση θα καταλάβει εύκολα τη σύνδεση με τη σύγχρονη πραγματικότητα. Οι καταστάσεις είναι διαχρονικές αλλά η κυριότερη σύνδεση αφορά στον όρο ‘’χοντροκομμένη’’. Όλοι όσοι βιώνουμε τις συνθήκες που μας περιβάλλουν δεν αναγνωρίζουμε άραγε μια χοντροκομμένη διαστρέβλωση της ζωής μας;  
 
kalam02Γιατί κωμωδία αυτή την χρονική στιγμή;
Θα ήταν κλισέ να έλεγα ότι η περίοδος επιτάσσει ο κόσμος να ξεσκάσει, να γελάσει κτλ. Δεν πιστεύω σε αυτό. Έχω την άποψη πως το κοινό κάθε στιγμή θέλει να βλέπει τα πάντα. Ωστόσο θα διορθώσω διευκρινίζοντας ότι η παράσταση είναι φάρσα και όχι κωμωδία. Ξέρω πως υπάρχουν πολλές κωμωδίες που παρουσιάζονται στο κοινό αυτή την περίοδο. Το είδος της φάρσας όμως, όπως το ανέπτυξα πριν, δεν έχει παρουσιαστεί πολλές φορές. Τώρα το κοινό έχει και αυτή τη δυνατότητα. Να παρακολουθήσει ένα διαφορετικό είδος θεάτρου, το οποίο έχει μεγάλη ιστορία στους αιώνες και έχει επηρεάσει και την πρώιμη νεότερη ελληνική συγγραφή, σε μια ιδιαίτερη παράσταση.
 
Τι ρόλο μπορεί να παίξει η τέχνη στην εποχή της κρίσης, κινδυνεύει απ' την κρίση;
Κάθε γενιά καλλιτεχνών, στη ζωή τους έχουν περάσει από κάποια μεγάλη κρίση. Η δική μου γενιά ηθοποιών και σκηνοθετών βιώνει τη συγκεκριμένη. Το Θέατρο κατάφερε να επιζήσει και στο παρελθόν υπό ακραία αντίξοες συνθήκες. Πόλεμοι, φτώχια, εμφύλιοι. Αρκεί κανείς να δει συνοπτικά την ιστορία της ανθρωπότητας. Ακόμα και όταν το Θέατρο θεωρήθηκε ‘’αμαρτία’’ κατάφερε να επιβιώσει μέσω αναπαραστάσεων, εορτών. Το θέατρο είναι τελετουργία. Αναπαράσταση. Αντιγραφή, πιστή, διογκωμένη ή διαστρεβλωμένη της πραγματικότητας. Επομένως πιστεύω πως όσο υπάρχει ‘’πραγματικότητα’’ θα υπάρχει και Θέατρο. Υπό οποιαδήποτε συνθήκη. Επηρεάζονται οι συνθήκες εργασίας ή τα μέσα προβολής της τέχνης αλλά η ίδια η τέχνη δεν μπορεί καθώς αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ύπαρξής μας. Η τέχνη τέλος ‘’μιλάει’’. Οδηγεί όπως έλεγε ο Αριστοτέλης σε κάθαρση. Προτείνει λύσεις, δημιουργεί προβληματισμούς. Ο θεατής βλέπει μπροστά του συμπεριφορές, καταστάσεις με διαφορετικές λύσεις και μαθαίνει. Βγάζει συμπεράσματα. Πιστεύω ιδιαίτερα στην πνευματική ωρίμανση του ανθρώπου μέσω των τεχνών όπως πίστευε και ο Φρόυντ στην πνευματική και σωματική εκτόνωση του ανθρώπου μέσω του Θεάτρου. Ιστορία, παρελθόν, μέλλον, προβλήματα, λύσεις, διέξοδοι και αδιέξοδα όλα παρουσιάζονται μπροστά του και ο ίδιος καλείται να αναπτύξει κριτική σκέψη. Τέλος, και καθαρά πρακτικά, πιστεύω πως η Ελλάδα οφείλει να επενδύσει σε δύο προϊόντα που παραδοσιακά έχει στα χέρια της. Τον πολιτισμό και τον τουρισμό. Και το συνδυασμό τους.
   
Το έργο είναι φάρσα, έχει αναγεννησιακό φόντο, αλλά και στοιχεία νεότερων εποχών όπως slapstick, ποιος είναι ο κοινός παρονομαστής αυτών;
Το έργο από μόνο του είναι φάρσα. Τα slapstick στοιχεία τα ενέταξα, μιας και αποτελούν την οπτική μου για την κωμωδία όπως προανέφερα. Ειδικά στο ποιητικό θέατρο θεωρώ ότι είναι ιδιαίτερα προκλητικό να κρατήσεις τις δυναμικές ζωντανές και την ισορροπία λεπτή για να μην οδηγηθείς σε ‘’μπαλαφάρα’’ χωρίς να παρεξηγηθεί ο όρος. Τη slapstick κωμωδία τη γνωρίζει το κοινό κυρίως μέσα από το βωβό κινηματογράφο. Θα χτυπήσει κάποιος και θα δει ‘’πουλάκια’’. Θα δει μια όμορφη κοπέλα και θα ακουστεί σειρήνα. Όλα αυτά αποτελούν ακραίες διαστρεβλώσεις της πραγματικότητας. Υπερβολές που ο παραλογισμός τους αιφνιδιάζει και προκαλεί γέλιο μιας και το κοινό αναγκάζεται να μπει σε μια διαφορετική πραγματικότητα που έρχεται σε σχάση με το ρεαλισμό που βιώνει. Μαζί με τα παραπάνω αποφάσισα να κρατήσω το Αναγεννησιακό κλίμα, κυρίως σε εικαστικό επίπεδο, να δώσω έμφαση στο λόγο και να κρατήσω ένα ρυθμό ιλιγγιώδη που δεν αφήνει το θεατή να χαλαρώσει. Σε αυτά πάντρεψα και κινησιολογικά στοιχεία της κομέντια ντελ αρτε μιας και οι ήρωες από μόνοι τους είναι τύποι, θα τολμούσα να πω αρχέτυπα. Έτσι βλέπουμε την όμορφη απατημένη, το γεροπόρνο, το νέο ωραίο που απατά, τον ψεύτη που προσπαθεί να βγάλει λεφτά κτλ. Χοντροκομμένους ήρωες. Ή μάλλον ήρωες με διογκωμένες συμπεριφορές που τους χαρακτηρίζουν. Τα παραπάνω κρατούν την αισθητική και απευθύνονται τόσο σε μεγαλύτερες ηλικίες όσο και στο νεανικό κοινό μιας και το χιούμορ της παράστασης τους είναι ιδιαίτερα οικείο.
 
Ποιες οι καλλιτεχνικές σας επιρροές;
Από τα χρόνια που σπούδαζα στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου με προβλημάτιζαν τόσο τα ρεύματα τέχνης, όσο και οι τύποι των ανθρωπίνων συμπεριφορών, γνώσεις που έλαβα και από τις σπουδές μου στην Ψυχολογία ως σπουδαστής του Παντείου Πανεπιστημίου. Με απασχολεί το όνειρο. Η παρουσίαση της πραγματικότητας λερωμένη, διαστρεβλωμένη ή διογκωμένη. Όπως τη βλέπουμε στον ύπνο μας. Είμαι βαθειά επηρεασμένος από το Σουρεαλισμό, το θέατρο της σκληρότητας του Αρτώ, το Ράινχαρντ. Σε αυτά μου αρέσει να χρησιμοποιώ το ρεαλισμό για να φωτίσω την αντίθεση. Παίζω με τις συμπεριφορές. Παρακολουθώ με ενδιαφέρον το έργο των σκηνοθετών τόσο Ελλήνων όσο και ξένων για να εντοπίζω την πορεία του Θεάτρου. Στο χιούμορ μου στις κωμωδίες που ανεβάζω ωστόσο πέρα από τα παραπάνω ‘’θεατρολογικά’’ μπορεί κανείς να διακρίνει άνετα την επιρροή μου από τα καρτούν που μου έχουν ‘’κάψει’’ τον εγκέφαλο!
 
kalam04
 
Πρόκειται για έργο της γαλλικής δραματουργίας, θεωρείτε πως ο διαπολιτισμικός παράγοντας αγγίζει τον θεατή;
Πάντα άγγιζε τον Έλληνα θεατή. Αυτό όχι μόνο σαν μόδα των καιρών, αλλά και κοιτώντας πίσω στο σύνολο των παραστάσεων που παρουσιάζονταν στο κοινό θα διακρίνεις πως η παρουσίαση ξένων έργων πάντα αποτελούσε μια μορφή επικοινωνίας με ξένους λαούς και πολιτισμούς. Και μιλάμε για ένα κοινό που γνωρίζει πως το Θέατρο γεννήθηκε στη χώρα του και έχει πλούσια δραματουργία. Αυτό, δεν αποτελεί από μόνο του εξαιρετικό διαπολιτισμικό ήθος; Από την άλλη πάντα μας ιντριγκάρει το ξένο. Φαντασιωνόμαστε να ζούμε σε αυτές τις εποχές, σε αυτά τα κράτη κτλ. Εγώ πάντως μικρός πάντα φανταζόμουν να ζω έτσι. Νομίζω και το κοινό.
 
Μιλήστε μας για την επιλογή σας να εντάξετε στην διανομή σπουδαστές σας. Διακρίνετε διαφορετική δυναμική στην ομάδα/θίασο; Η ενέργεια αυτή φτάνει στον θεατή;
Με το Θόδωρο Κάλβο έχουμε εδώ και δέκα χρόνια την Ανώτερη Δραματική Σχολή ‘’Αθηναϊκή Σκηνή’’. Από τα πρώτα χρόνια που αρχίσαμε να κάνουμε επαγγελματικές παραστάσεις και συνεργασίες σε φεστιβάλ αποφασίσαμε ότι αναπόσπαστο στοιχείο της εκπαίδευσης του σπουδαστή πρέπει να είναι και η πρακτική του τριβή. Γι αυτό και κάθε χρόνο τα τμήματα παρουσιάζουν τη δουλειά τους και παραστάσεις ανοιχτά μπροστά στο κοινό. Αυτό είναι γραμμή μας. Τα χρόνια αυτά και ειδικά από τότε που εγκαινιάσαμε το επαγγελματικό Θέατρο της ‘’Αθηναϊκής Σκηνής’’ απορροφώνται τόσο απόφοιτοί μας, όσο και σπουδαστές. Μέσα στα δέκα αυτά χρόνια έχουν απασχοληθεί σπουδαστές σε πάνω από 30 παραστάσεις στις οποίες ήμασταν παραγωγή ή συμπαραγωγοί. Όταν παλαιότερα έβλεπα άλλες επαγγελματικές παραστάσεις που συμμετείχαν σπουδαστές προβληματιζόμουν γιατί η διαφορά με τους επαγγελματίες ήταν μεγάλη. Στις παραστάσεις που απασχολώ και σπουδαστές μου, μου αρέσει να κάνω ένα παιχνίδι. Το κοινό δε γνωρίζει ευκρινώς ποιοί είναι επαγγελματίες διπλωματούχοι και ποιοί σπουδαστές. Και περηφανεύομαι αφάνταστα όταν μετά την παράσταση, κοινό και άνθρωποι του θεάτρου δεν αναγνωρίζουν ποιοί ήταν οι σπουδαστές. Αυτό είναι αποτέλεσμα τόσο του επιπέδου των σπουδαστών, όσο και της δουλειάς που κάνουν οι εξαιρετικοί συνεργάτες της ‘’Αθηναϊκής Σκηνής’’. Το ‘’Αγγέλων Βήμα’’ με εμπιστεύτηκε στην απασχόληση καί σπουδαστών. Η παράσταση αυτή είναι ιδιαίτερα απαιτητική και ζητούσε σωματική αντοχή, φωνητικές και κινησιολογικές ικανότητες και κυρίως ηθοποιούς που θα ‘’καταλάβαιναν’’ αυτό το ιδιαίτερο χιούμορ. Έτσι, και μετά από μια επίπονη ακρόαση με μεγάλη συμμετοχή, συστήθηκε ο θίασος όπου επαγγελματίες και σπουδαστές έγιναν ένα σύνολο. Προτιμώ τον όρο ‘’θίασος’’ μιας και δε συστήνω στις παραστάσεις μου ομάδες αλλά σύνολα ηθοποιών και συντελεστών που απασχολούνται για την εκάστοτε παράσταση. Σε αυτή την παραγωγή γνώρισα εξαιρετικούς νέους συναδέλφους που μαζί με άλλους που έχω ξανασυνεργαστεί, παλιούς αποφοίτους μου και άλλους τωρινούς μου σπουδαστές προσφέρουν φρεσκάδα, ενέργεια και πολύ κέφι όλοι μαζί. Ένας θίασος που ‘’έδεσε’’ λες και γνωρίζονταν χρόνια! Σας προκαλώ να εντοπίσετε ποιοί από το θίασο είναι σπουδαστές!   
 
Στο έργο αντιλαμβανόμαστε μια μελέτη χαρακτήρων, να υποθέσουμε πως αυτό  συνδέεται και με την σχέση σας με την ψυχολογία;
Με την άλλη μου επαγγελματική ιδιότητα του Ψυχολόγου πάντα, από τα χρόνια του Εθνικού, έβλεπα τη μελέτη των χαρακτήρων όπως όταν στο Πανεπιστήμιο κάναμε διαγνώσεις. Κι ενώ στην πρακτική μου στην Ψυχοθεραπεία έβλεπα περιστατικά, στο Θέατρο είχα τη δυνατότητα να αναλύσω άλλα ‘’περιστατικά’’ που γράφτηκαν πριν από χρόνια. Δεν είναι όμως μόνο η μελέτη των ρόλων, μιας και δε μιλάμε πάντα για ‘’ψυχολογικούς’’ ήρωες. Υπάρχουν έργα που παρεμβαίνουν θεϊκές δυνάμεις, που έχουν παραμορφωμένη δομή πραγματικότητας κτλ. στα οποία η Ψυχολογία έχει περιορισμένη χρήση. Η Ψυχολογία με βοήθησε στη δυναμική της ομάδας, στη διδασκαλία, στη σκηνοθεσία, στην αντίληψη του θεατή, στην ψυχολογική χρήση των εικαστικών. Πάνω από όλα με βοήθησε στο να ανακαλύψω το σουρεαλισμό και τη σημειολογική μελέτη των συμπεριφορών για να τις αποδίδω όπως θέλω. Είτε ρεαλιστικά, είτε διογκωμένες. Για να ‘’πειράξεις’’ κάτι και να μπορείς να το υποστηρίξεις και να το δικαιολογήσεις πρέπει πρώτα να καταλάβεις τη δομή του. Για μένα η αποδόμηση συνιστά νέα δομή που δεν πρέπει να είναι αυθαίρετη. Κάπως έτσι κινήθηκα και σε αυτή την παράσταση σχετικά με την Ψυχολογία.
 
Είστε άνθρωπος με πολλές σπουδές και περγαμηνές, πως καταφέρνετε να συγκεράσετε τις πολλαπλές ιδιότητες σας;
Είμαι πολύ πεισματάρης. Όταν κάποτε μου είπαν ‘’δεν μπορείς να κάνεις και Θέατρο και Ψυχοθεραπεία ταυτόχρονα’’ ήταν σα να βάλθηκα και να έβαλα στόχο ζωής να τους διαψεύσω. Είμαι χαρούμενος που καταφέρνω να έχω ‘’πολλά καρπούζια κάτω από την ίδια μασχάλη’’. Η ψυχολογία για εμένα είναι μεγάλη αγάπη. Το Θέατρο είναι πάθος. Τα χρειάζομαι και τα δύο στη ζωή μου. Ήμουν από τους τυχερούς που κατάφερα να σπουδάσω τα αντικείμενα που ονειρευόμουν. Ύστερα από τις πρώτες σπουδές μου θέλησα να συνεχίσω σε μεταπτυχιακά επίπεδα σε αυτά τα αντικείμενα και να σπουδάσω και διοίκηση μονάδων πολιτισμού. Τώρα, κάποια χρόνια μετά, η καθημερινότητά μου καταμερίζεται στη διοίκηση της σχολής και του θεάτρου και στο γραφείο ψυχοθεραπείας που διατηρώ. Σε παραστάσεις που παίζω ή σκηνοθετώ και στη διδασκαλία υποκριτικής ή ψυχολογίας σε σπουδαστές. Μέσα σε όλα αυτά οργανώνω και την επανάληψη την άνοιξη του 2016 των ‘’Τρελών της Βαλένθια’’ στο θέατρο Αθηναϊκή Σκηνή. Βιώνω ακόμα σαν παιδί το όνειρό μου και τροφοδοτώ τη ζωή μου με νέα όνειρα. Χωρίς αυτά μάλλον θα οδηγούμουν σε σχιζοφρένεια! Όσο για τις ‘’περγαμηνές’’. Δεν ξέρω. Νιώθω ότι καθημερινά δίνω εξετάσεις και αυτό με κάνει να μην ‘’κάθομαι στα αυγά μου’’. Όπως κάθε καλλιτέχνης έτσι κι εγώ έχω βιώσει όμορφες στιγμές που νιώθεις ότι αναγνωρίζεται η δουλειά σου αλλά και άλλες σκληρές και άδικες. Μάλλον όπως λέει και ο Ευριπίδης ‘’την τελευταία λέξη θα την πει το τέλος της πορείας".
 
kalam03
 
Μιλήστε μας για την συνεργασία μας με το θέατρο «Αγγέλων Βήμα».
Όπως είπα και προηγουμένως, πάντα θαύμαζα το έργο του ‘’Αγγέλων Βήμα’’. Σημαντικές παραστάσεις, σκηνοθέτες και ηθοποιοί έχουν χειροκροτηθεί σε αυτό το μαγευτικό χώρο. Η Μαργαρίτα Δαλαμάγκα μου θυμίζει τον εαυτό μου. Λειτουργεί με το όραμα, το πάθος. Αγαπάει αυτό το αντικείμενο και όποτε συνομιλούμε είναι σα να βλέπεις δύο παιδάκια που ονειρεύονται και σχεδιάζουν το μέλλον! Το σημαντικότερο που νιώθω είναι η εμπιστοσύνη που μου δείχνει. Είναι ιδιαίτερα συγκινητικό για εμένα να παρουσιάσω δουλειά μου σε αυτό το χώρο φέτος ειδικά που κλείνει δέκα χρόνια δημιουργικής πορείας. Με το Αγγέλων Βήμα δεν θα είναι η παράσταση ‘’Είναι τρελοί αυτοί οι Γαλάτες;’’ η μόνη μας συνεργασία φέτος. Ετοιμάζουμε για την άνοιξη του 2016 μια μοναδική κωμωδία που είμαι σίγουρος πως θα συζητηθεί. Τόσο για το εξαιρετικό της κείμενο που θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά στην Ελλάδα, όσο και για τη συμμετοχή των δύο πρωταγωνιστριών που το κοινό τις αγαπά και θα τις αγκαλιάσει. Γι αυτό δεν μπορώ ακόμα να πω περισσότερα. Αλλά σύντομα θα μάθετε. Μέχρι τότε όμως συνεχίζουμε με τους ‘’Γαλάτες’’ και οι πρώτες ημέρες έδειξαν τη μεγάλη ανταπόκριση του κοινού. Σας περιμένουμε να απολαύσετε τους δέκα ταλαντούχους ηθοποιούς που αναμετρώνται με τις φάρσες και να απαντήσετε στο ερώτημα: ‘’Είναι τρελοί αυτοί οι Γαλάτες;’’.  Ευχαριστώ πολύ!

Αργυρώ Κοκκινίδου
 

Συνεντεύξεις