Συνεντεύξεις

loogoo

Συνέντευξη με το Gilles Jobin (Quantum - CERN)

 
   Ακόμα και αυτός που έχει επιφανειακή σχέση με την επιστήμη θα έχει ακούσει για το ινστιτούτο CERN και για το μεγαλύτερο πείραμα που έχει ποτέ πραγματοποιηθεί, προκειμένου να εξηγηθούν φαινόμενα που σχετίζονται με την προέλευση της ύλης και κατ' επέκταση του σύμπαντος. Αυτό που είναι ίσως λιγότερο γνωστό είναι ότι το φημισμένο κέντρο ερευνών χρηματοδοτεί και ένα φιλόδοξο πρόγραμμα καλλιτεχνικής δημιουργίας που επιχειρεί να θέσει σε "σύγκρουση" όχι σωματίδια αλλά καλλιτέχνες από διάφορα πεδία, τόσο ανάμεσά τους όσο και με επιστήμονες του χώρου της Φυσικής. Το πρόγραμμα αυτό ονομάστηκε collide@CERN και τα τελευταία τρία χρόνια έχει φιλοξενήσει διάφορους καλλιτέχνες από τον τομέα του χορού, της μουσικής, του κινηματογράφου, των visual arts κ.α.
 
   Αυτή η ιδιαίτερη πρωτοβουλία θα παρουσιαστεί στο ελληνικό κοινό μέσα από μια σειρά συζητήσεων-σεμιναρίων που διοργανώνει το ίδρυμα Ωνάση προσκαλώντας τους εμπλεκόμενους καλλιτέχνες και επιστήμονες. Ανάμεσα σε αυτούς είναι και ο χορογράφος Gilles Jobin, που επιβραβεύθηκε με residency τριών μηνών στο CERN και το όποιο είχε σαν αποτέλεσμα το ανέβασμα του έργου σύγχρονου χορού “QUANTUM”. Η ιδέα πίσω από το “QUANTUM” είναι να δημιουργηθεί ένα είδος χορευτικής έκφρασης όπου οι κινήσεις των χορευτών θα εμπνέονται ή ακόμα και θα υπάγονται στους φυσικούς νόμους που καθορίζουν την κίνηση των σωματιδίων σε πολύ μικρές διαστάσεις. Στο σεμινάριο που θα διεξαχθεί στις 27 Ιανουαρίου ο Gilles Jobin θα τεθεί "αντιμέτωπος" με το Φυσικό Michael Doser γύρω από το ρόλο της βαρύτητας σε δυο τόσο φαινομενικά διαφορετικούς κόσμους, τη Φυσική και το Χορό. Το noizy.gr επικοινώνησε με τον Gilles Jobin λίγο πριν τον ερχομό του στην Αθήνα και τον ρώτησε για την εμπειρία της παραμονής του στο CERN.
 
 
quantum04 Τι σας τράβηξε την προσοχή από το χώρο της Φυσικής ώστε να θέσετε υποψηφιότητα για residency στο CERN;
Επισκέφθηκα το CERN για πρώτη φορά συνοδευόμενος από την Carla Scaletti (τη συνθέτρια δηλαδή που τελικά επένδυσε με μουσική το “Quantum”), χωρίς να μου έχει περάσει από το μυαλό η πιθανότητα μιας παράστασης. Η κατοικία μου είναι στη Γενεύη και βεβαίως ήξερα για την ύπαρξη του CERN, αλλά δεν είχα επίγνωση το για το τι ήταν ακριβώς. Είχα κάποιες βασικές γνώσεις για κάποιες έννοιες της Φυσικής αλλά δεν είμαι ειδικός και, την εποχή εκείνη, όχι και ιδιαίτερα περίεργος για να ασχοληθώ περισσότερο. Ήταν με αφορμή εκείνη την επίσκεψη που ανακάλυψα το μοναδικό "σύμπαν" του CERN και τις προκλήσεις του. Tα ερωτήματα για τα οποία οι Φυσικοί ψάχνουν απαντήσεις. Βρέθηκα λοιπόν σ' ένα περιβάλλον που σε εκπλήσσει με τη σπουδαιότητα της έρευνας που διεξάγεται. Αυτό που με ιντρίγκαρε επίσης είναι οι διαστάσεις του ινστιτούτου! Απλώνεται σε μια απέραντη έκταση, όπου 15.000 άτομα δουλεύουν εκεί σε μόνιμη βάση. Υπάρχουν πέντε με έξι χιλιάδες κβαντικοί φυσικοί στη Γενεύη, πράγμα που σημαίνει ότι οι μισοί κβαντικοί φυσικοί του κόσμου βρίσκονται εδώ!
 
Έπειτα είναι οι προκλήσεις που συνοδεύουν αυτό το τεράστιο πείραμα σχετικά με την ερμηνεία των μηχανισμών γύρω από τους οποίους χρωστάει την ύπαρξή της η ύλη. Είναι μάλιστα τόσο θεμελιώδες ένα τέτοιο ερώτημα, το οποίο σε κάνει ν' αναρωτηθείς γύρω από την ίδια την ύπαρξή μας. Έτσι, όσο πιο πολύ ερχόμουν σε επαφή με αυτά τα ζητήματα, τόσο έβρισκα το περιβάλλον του CERN όλο και πιο ελκυστικό. Και έπειτα έμαθα ότι η Ariane Koek, η οποία διευθύνει το πρόγραμμα Collide@CERN, είχε βγάλει ανακοινώσεις για residencies, οπότε θεώρησα λογικό να υποβάλλω μια υποψηφιότητα.
 
Ποια διαδικασία πέρασε για να δημιουργηθεί αυτή η παράσταση; Ερχόμενος στο CERN είχατε μια ιδέα για το τι θέλετε να κάνετε ή εμπνευστήκατε από την παραμονή σας εκεί;
Η διαδικασία δημιουργίας του “QUANTUM” πέρασε από πολλά στάδια. Το πρώτο αφορούσε την κατάθεση μιας υποψηφιότητας με ένα πρωτότυπο θέμα προς έρευνα. Η υποψηφιότητά μου έγινε τελικά δεκτή και έτσι βρέθηκα με ένα γραφείο στο CERN, όπου εργάστηκα για τέσσερις μήνες. Κατά την παραμονή μου εκεί έθεσα σαν στόχο να ψάξω να βρω αυτό που αποκαλούμε "γεννήτριες κίνησης". Για μένα μια γεννήτρια κίνησης είναι ένα σύστημα, σχεδόν όπως ένας αλγόριθμος, που υποδεικνύει σε ένα χορευτή πώς θα κινηθεί. Έτσι μπόρεσα να σχεδιάσω κινήσεις εμπνευσμένες από τις αρχές της κβαντικής φυσικής και της φυσικής γενικότερα. Αυτές οι μικρές χορογραφικές κινήσεων προορίζονται για ν' αφομοιωθούν από τους χορευτές και να εκτελεστούν με μεγάλη ακρίβεια. Μόλις η φάση της θεμελιώδους αυτής έρευνας ολοκληρώθηκε είχα την επιθυμία να την εφαρμόσω. Έτσι σε ένα από τα σεμινάρια που έκανα στο CERN για να παρουσιάσω τη δουλειά μου, έκανα μια μικρή επίδειξη της τεχνικής αυτής μαζί με τους χορευτές. Συνεχίζοντας να δουλεύω πάνω στην ίδια ιδέα, είχα την επιθυμία να πάω πιο μακριά και να δημιουργήσω μια πραγματική παράσταση. Και έτσι συνέβη αυτό που στο collide@CERN ονομάζεται "καλλιτεχνική σύγκρουση" ανάμεσα σε μένα και το Julius Von Bismarck, που ήταν και αυτός σε residency στο CERN, στον τομέα των Visual Arts. Μόλις είδα την εγκατάσταση μιας φωτο-κινητικής του δημιουργίας του είπα ότι θα μπορούσε να δέσει πολύ καλά με την παράστασή μου. Έτσι αναζητήσαμε ένα χώρο για την παράσταση από κοινού και οδηγηθήκαμε στην τεράστια αίθουσα του επιταχυντή του CERN, όπου γίνεται η ανίχνευση των σωματιδίων. Εντυπωσιασμένοι από το μέγεθος και την ιδιαιτερότητα του χώρου αυτού οραματιστήκαμε να στήσουμε εκεί την παράσταση και όχι σε μια τυπική θεατρική σκηνή, κάτι που έγινε τελικά. Συνολικά ήταν μια εμπειρία που εξελισσόταν βήμα προς βήμα και ελπίζω να συνεχίσω να δουλεύω την παράσταση, μια και η πρώτη της αυτή εκδοχή ήταν σχετικά σύντομη και συμπυκνωμένη. Θέλω αυτή η παράσταση να εξελιχθεί σε κάτι πιο ολοκληρωμένο.  
 
quantum03Ποιό είναι το θέμα του “QUANTUM”; Τι μήνυμα θέλετε να περάσετε με αυτό το έργο;
Ένα από τα πράγματα που μου άρεσε πολύ, όσον αφορά την ιδέα να δουλέψω πάνω στις αρχές της φυσικής, είναι ότι η κβαντική φυσική είναι ένας τομέας αρκετά αφηρημένος. Και μια και το θέμα ήταν αφηρημένο δεν ήμουν υποχρεωμένος να δώσω ένα συγκεκριμένο νόημα σε επίπεδο αφήγησης. Βεβαίως ήξερα από την αρχή ότι ήμουν από τη μια στην αφαίρεση αλλά από την άλλη σε κάτι απολύτως χειροπιαστό και αναγνωρίσιμο, όπως είναι το ανθρώπινο σώμα. Από τη Φυσική ξέρουμε ότι οι βασικές δυνάμεις κρατούν δυο σωματίδια σε σύνδεση χωρίς να υπάρχει επαφή. Πιστεύω ότι αυτή η σύνδεση χωρίς επαφή, αυτή η διπλή σχέση δηλαδή, μπορεί να αναχθεί σε επίπεδο σωμάτων και κατ' επέκταση ανθρώπων. Αυτή η παραδοξότητα μπορεί ν' αφήσει να εννοηθούν πράγματα γύρω από την ανθρώπινη φύση. Νομίζω ότι υπάρχει και ένα δεύτερο στοιχείο που συνδέεται με το γεγονός ότι η πυρηνική φυσική γνώρισε ιδιαίτερη άνθηση τη δεκαετία του ’60, όταν το CERN άρχισε να γιγαντώνεται. Δισεκατομμύρια δολάρια ξοδεύτηκαν και χιλιάδες άνθρωποι εργάστηκαν για την αποπεράτωσή του. Επίσης, το Μποζόνιο του Χιγκς, που ανιχνεύτηκε το καλοκαίρι που μας πέρασε, προβλέφθηκε το 1964. Η μεταπολεμική εκείνη εποχή συμπίπτει χρονικά με το ρεύμα χορού που ονομάστηκε μεταμοντέρνο και που αναπτύχθηκε την δεκαετία του ‘60. Οπότε στο έργο υπάρχει μια αναφορά σε αυτή την αισθητική, η οποία συναντάται και στο CERN, όπου τα αυστηρά τετράγωνα κτίρια παλιάς αισθητικής δίνουν την αίσθηση κάποιου ρώσικου ινστιτούτου της ψυχροπολεμικής περιόδου. Αυτό το στοιχείο υπάρχει και στην παράσταση, μια και οι χορευτές είναι ντυμένοι με στολές μιας παλαιότερης αισθητικής. Πίσω από αυτή την ιδέα υπάρχει κάτι το αρχαϊκό, κάτι το παλιό που ξυπνάει σήμερα.
 
Αρκετά συχνά οι καλλιτέχνες ψάχνουν έμπνευση μέσα στην επιστήμη. Πιστεύετε ότι η αντίστροφη διαδικασία είναι πιθανή;
Είναι μια ερώτηση που τίθεται αρκετά συχνά και υπάρχουν διάφορες σχολές και απόψεις γύρω από αυτό το θέμα. Από τη μια οι καλλιτέχνες φυσικά και επηρεάζονται από την επιστήμη και αυτό δεν είναι κάτι το καινούριο. Κάποιοι επιστήμονες λένε ότι το αντίθετο είναι αδύνατο επειδή άλλο πράγμα η επιστήμη και άλλο πράγμα η τέχνη. Συμπληρώνουν επίσης ότι ουδεμία επιστημονική έρευνα δεν προέρχεται από ένα καλλιτεχνικό ερέθισμα. Κάποιοι άλλοι, λιγότερο αδιάλλακτοι, λένε ότι η τέχνη τους επιτρέπει άλλους τρόπους σκέψης και παράπλευρες προσεγγίσεις στις έρευνές τους. Προσωπικά έχω διαπιστώσει είναι ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να μιλάμε για κάτι τέτοιο μια και συχνά το πρόβλημα που υπάρχει είναι ότι το καλλιτεχνικό επίπεδο των επιστημόνων είναι δυστυχώς χαμηλό, ιδιαίτερα όσον άφορα τη σύγχρονη τέχνη. Το πρόβλημα το οποίο αντιμετώπισα είναι ότι οι επιστήμονες δεν έχουν καμιά ειδίκευση στην τέχνη γιατί δεν την έχουν διδαχθεί. Είναι κρίμα που οι καλλιτέχνες μοιάζουν να έχουν περισσότερες γνώσεις στη Φυσική απ' ότι οι επιστήμονες στη Τέχνη, αν και υπάρχουν διαφοροποιήσεις από άνθρωπο σε άνθρωπο.
 
quantum01Υπήρχαν άτομα που αμφισβήτησαν τη θέση της τέχνης μέσα στο CERN; Πώς σας αντιμετώπισαν εσάς και το έργο σας;
Δεν τους ενόχλησε που κάναμε πράγματα εμπνευσμένα από την επιστήμη. Οι δισταγμοί τους έχουν πιο πολύ να κάνουν γύρω από το χρόνο που ένα εργαστήριο πρέπει να αφιερώσει στην τέχνη. Για κάποιους είναι απλά χάσιμο χρόνου, ενώ άλλοι πάλι νομίζουν ότι και η τέχνη πρέπει να είναι στην υπηρεσία της επιστήμης σαν ένα εργαλείο εκλαΐκευσης. Η διευθύντρια του προγράμματος πάντως μας ξεκαθάρισε ότι δεν είμαστε εδώ για να υπηρετήσουμε την επιστήμη. Είμαστε εδώ προκειμένου να δουλέψουμε πάνω στη δική μας βασική έρευνα. Όπως και στην περίπτωση ενός επιστήμονα που ερευνά, ένας καλλιτέχνης μπορεί να κάνει έρευνα σ' ένα επιστημονικό εργαστήριο. Όταν μάλιστα οι επιστήμονες ανακαλύπτουν τις μεθόδους δουλειάς μας εντυπωσιάζονται από την πολυπλοκότητα της προσέγγισης που μπορούμε να έχουμε. Συχνά η ιδέα που έχουν γύρω από την τέχνη είναι αρκετά κλασσική και είναι αρκετά προκατειλημμένοι γύρω από το πώς ένας καλλιτέχνης δημιουργεί. Όμως η σύγχρονη τέχνη ακολουθεί διαδικασίες δημιουργίας που προσεγγίζουν αυτές της επιστήμης.

Υπάρχει ένα παράδειγμα με την Αστροφυσική και το φαινόμενο που ονομάζεται "ηχοποίηση". Να αποτυπώσεις με ήχους τα δεδομένα από φυσικά πειράματα. Η Nana Scarletti συνεργάστηκε με μια Φυσικό, προκειμένου να προσδώσει ήχους στα δεδομένα που συλλέγονται από το Μεγάλο Επιταχυντή Σωματιδίων και να κάνει έτσι μουσική. Υπάρχει το παράδειγμα ενός αστροφυσικού που ανέπτυξε ένα σύστημα ηχοποιήσης των σωματιδίων που καταφθάνουν στη Γη μέσω της διαστημικής ακτινοβολίας. Σκοπός του ήταν να κάνει αυτά τα δεδομένα προσβάσιμα σε μια τάξη με τυφλούς μαθητές. Χωρίς την βοήθεια καλλιτεχνών δεν θα μπορούσε ίσως να το επιτύχει. Είναι τελικά ζήτημα του να συνεργαζόμαστε και πιστεύω ότι δεν συνεργαζόμαστε αρκετά. Και είναι βεβαίως και λίγο πρόβλημα της κοινωνίας μας που βάζει τους πάντες σε κουτιά και δεν δίνει το ελεύθερο στους Φυσικούς να συναντηθούν με καλλιτέχνες. Το ότι εγώ αφιέρωσα χρόνο σε ένα επιστημονικό εργαστήριο για τρεις μήνες δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχω περισσότερο ελεύθερο χρόνο από ένα Φυσικό. Αλλά το έκανα γιατί δεν περίμενα η έμπνευση να πέσει από τον ουρανό. Για ένα Φυσικό είναι ουσιαστικά αδύνατο να φανταστείς κάτι ανάλογο. Για τους νέους κυρίως ερευνητές θα φαινόταν άσχημα να διακόψουν τις έρευνές τους για να κάνουν έρευνα στο ατελιέ ενός καλλιτέχνη!  
 
quantum02 
Στη φυσική ερχόμαστε συχνά σε επαφή με την έννοια του δυισμού. Παράδειγμα είναι τα σωματίδια και τα αντί-σωματίδια. Θα μπορούσαμε σ' ένα φιλοσοφικό επίπεδο να πούμε το ίδιο και για το δίδυμο τέχνης-επιστήμης;
Προσωπικά πιστεύω ότι τα πράγματα σιγά-σιγά μπλέκονται. Οι καλλιτέχνες γίνονται όλο και πιο ακριβείς και λένε πράγματα λιγότερο αφηρημένα, ενστερνιζόμενοι τη σαφήνεια, που είναι ένα από τα χαρακτηριστικά της επιστημονικής έκφρασης. Υπάρχει πραγματικά ένα νέο ρεύμα που εκδηλώθηκε πρόσφατα και στη Μπιενάλε της Βενετίας μέσω καλλιτεχνικών ρευμάτων, όπως το visual art ντοκυμαντέρ και το θέατρο εικονικής πραγματικότητας. Βρίσκουμε όλο και πιο συχνά καλλιτεχνικές εκφράσεις, όπου το πραγματικό μπλέκεται με το πλασματικό. Επίσης όλο και πιο πολύ βρίσκουμε τη Φυσική να εισέρχεται στο εσωτερικό της τέχνης και το ανάποδο. Είναι όλο και πιο δύσκολη, ακόμα και για τους Φυσικούς, η  κατανόηση των καινούριων επιστημονικών ανακαλύψεων και πολλές φορές η τέχνη μπορεί να βοηθήσει. Τέλος, οι επιστήμονες ζούνε στην σύγχρονη εποχή, οπότε δέχονται αναπόφευκτα την επίδραση των καλλιτεχνών, είτε το θέλουν είτε όχι. Ο καλλιτέχνης εκπροσωπεί το μοντέρνο, όπως άλλωστε και ο επιστήμονας. Δεν πιστεύω ότι είμαστε ο ένας το αντίθετο του άλλου, είναι πολύ πιο σύνθετο από αυτό.  
 
Τι θα θέλετε να περάσετε στον κόσμο μέσα από τη συζήτησή σας στο ίδρυμα Ωνάση με το Michael Doser;
Είναι το ίδιο με το κίνητρό μου για αυτή τη συνέντευξη. Θα ήθελα να κάνω τους ανθρώπους να καταλάβουν τι συμβαίνει ανάμεσα σ' ένα καλλιτέχνη και ένα επιστήμονα, όπως και τι συμβαίνει όταν ένας καλλιτέχνης βρίσκεται σ' ένα επιστημονικό εργαστήριο. Πιστεύω ότι η Φυσική στοιχειωδών σωματιδίων είναι ένα πεδίο εξαιρετικά δύσκολο να εξηγήσεις και αν οι καλλιτέχνες μπορούν να συμβάλουν σ' αυτό είναι χρήσιμο και για τους επιστήμονες. Σε αυτό το δημόσια διάλογο στο ίδρυμα Ωνάση θα εξηγήσουμε το τι κάνουμε και πιστεύω ότι αυτή είναι η πρόθεση των διοργανωτών, οι οποίοι θα καλέσουν στο μέλλον πολλούς από τους καλλιτέχνες που πέρασαν από το CERN. Από την εμπειρία μου πιστεύω ότι όσο πιο πολύ οι καλλιτέχνες αλληλεπιδρούν με τους επιστήμονες τόσο το καλύτερο.
 
Υπάρχουν σχέδια ώστε να παρακολουθήσουμε αυτή την παράσταση στην Αθήνα;
Το εύχομαι και είμαστε ήδη σε συζητήσεις με το ίδρυμα Ωνάση καθώς και με κάποιους Έλληνες διοργανωτές. Πιστεύω ότι είναι κάτι το εφικτό και θα αποτελέσει το κερασάκι στην τούρτα για τη σειρά σεμιναρίων του ιδρύματος Ωνάση. Θα επιτρέψει έτσι στο κοινό να δει αυτό για το οποίο θα συζητήσουμε δημοσίως.
 
Ανίκητος Γαροφαλάκης
 

Συνεντεύξεις

Facebook Comments