Άρθρα

loogoo

Κάμερες, the day after: αλήθειες και ψέματα

 
   Εντάξει, ο τίτλος είναι πιο πολύ κράχτης παρά ουσία, το παραδέχομαι. Το δεδομένο είναι όμως ότι οι κάμερες έχουν μπει για τα καλά στη ζωή μας, πολλά χρόνια τώρα. Από την εποχή που ο Τζορτζ Όργουελ μας αποκάλυψε το μέλλον (ή μήπως το από τότε παρόν) με το έργο του «1984», ήδη είχαμε αρχίσει να προβληματιζόμαστε για πολλά. Βέβαια, με την πάροδο των ετών, οι κάμερες εκτός από σύστημα παρακολούθησης έγιναν και ένα πολύτιμο εργαλείο στα χέρια αυτών που οι αποστάσεις ήταν εμπόδιο στο να είναι παραγωγικοί. Τηλεδιασκέψεις, συμβούλια, ενημέρωση, ρεπορτάζ, όλα μπήκαν στην καθημερινότητά μας και την έκαναν «καλύτερη». Με την επανάσταση των smartphones δε, ο καθένας μπορούσε με τη μικρούλα κάμερα του κινητού να μιλήσει απ’ ευθείας με όποιον ήθελε, σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Και στην καθημερινότητά μας όμως η τηλεργασία, η μόρφωση εξ αποστάσεως λόγω ειδικών συνθηκών, έγιναν χρήσιμα όπλα στη φαρέτρα της κοινωνίας μας. Βέβαια, όπως κάθε όπλο, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για καλό ή για κακό σκοπό. Και σίγουρα υπάρχουν πάντα αντιδράσεις για το σωστό ή λάθος της χρήσεως. Αλλά αυτό δεν είναι το σημερινό διακύβευμα. Ούτε και βέβαια θα διαβάσετε κανένα ψέμα εδώ.
 
kameres2046
   Σήμερα θα προσπαθήσουμε να καταγράψουμε μια νέα πραγματικότητα στο χώρο του θεάματος, η οποία και είναι η παρακολούθησή τους μόνο εξ αποστάσεως, δίχως την παρουσία κόσμου. Η ειδοποιός διαφορά, απ’ ό,τι καταλαβαίνετε, έχει να κάνει με την κατ’ αποκλειστικότητα διενέργεια εκδηλώσεων με αυτό τον τρόπο. Πάντα οι παραστάσεις καλύπτονταν τηλεοπτικά είτε ζωντανά, είτε σε μαγνητοσκόπηση για αρχειακούς λόγους ή εμπορική εκμετάλλευση. Ο καλλιτέχνης όμως έπαιζε μπροστά σε κοινό, λάμβανε την ανταπόκρισή του, τον παλμό του, το κοινό δε, εισέπραττε το συναίσθημά του. Σε κάθε άλλη περίπτωση μιλούσαμε για τηλεοπτικό προϊόν με σκηνοθεσία, επαναλήψεις, δυνατότητα διορθώσεων και κοψιμάτων. Και αυτή είναι κατά βάση και η δική μου άποψη. Οτιδήποτε γίνεται για το κοινό διαμέσου μιας κάμερας, είναι αυτόματα τηλεοπτικό προϊόν. Άρα χάνεται όλη η μαγεία, η μυρωδιά του καθίσματος και του σκηνικού, το feedback του κενού χώρου πριν την έναρξη, η κουβέντα λίγο πριν την είσοδο, το απόλυτο σκοτάδι πριν η παράσταση ξεκινήσει. Απ’ την άλλη βέβαια, υπάρχει και το ζήτημα της επιβίωσης των θιασαρχών, καλλιτεχνών, τεχνικών και όλων των συναφών επαγγελμάτων. Η πανδημία άλλαξε για πάντα τα δεδομένα των ζωντανών εμφανίσεων και μην ξεχνάμε ότι υπάρχει πάντα ο φόβος ενός δεύτερου κύματος. Άρα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για το επόμενο βήμα. Ποιο θα είναι αυτό όμως; Τον τελευταίο καιρό αρκετοί καλλιτέχνες έχουν κάνει ζωντανές εμφανίσεις μέσω διαδικτύου, δίχως την παρουσία κόσμου. Υπάρχουν και παρόμοιες θεατρικές παραστάσεις, πέραν των παλαιών που μεταδόθηκαν σε μαγνητοσκόπηση. O tempora, o mores! Είναι όμως αυτό λύση; Κι αν είναι, είναι αυτό θέατρο ή συναυλία ή είναι κάτι νέο, κάτι διαφορετικό; Και στο φινάλε, πόσο καλύτεροι ή χειρότερο θα είναι από αυτά που γνωρίζαμε; Για όλα αυτά, ζητήσαμε από κάποιους από τους διακεκριμένους συνεργάτες μας να μας καταθέσουν τη δική τους ματιά, παρατηρώντας το όλο θέμα από το δικό τους μετερίζι. Και το έκαναν και τους ευχαριστώ. Αξίζει να τις διαβάσετε προσεκτικά.
 
kameres2045
marika2044Μαρίκα Αρβανιτοπούλου (δημοσιογράφος - επικοινωνία πολιτισμού)

Μια αντιφατική σκέψη με μπερδεύει καιρό τώρα. Είμαι ή δεν είμαι τελικά θεατρόφιλη;
Κι αν είμαι όπως νομίζω, γιατί δεν μπορώ να στηθώ στο laptop μου να δω διαδικτυακά τις τόσες παραστάσεις που μου προτείνουν;

Κι αφού δεν είμαι (θεατρόφιλη), αφού δεν τα καταφέρνω να τις δω (τις προτεινόμενες), γιατί δεν απαντώ μια και καλή ότι «Το διαδίκτυο σκοτώνει το θέατρο».

Κι αν το σκοτώνει, το βλάπτει σοβαρά…

Το θέατρο είναι διαδικασία. Για μένα. Ντύνεσαι, δεν πας με την φόρμα, έχεις ραντεβού με τον άνθρωπο που εκτιμάς και ξέρεις ότι καταλαβαίνει και πας να μεταλάβεις τα άχραντα μυστήρια.

Στην σκοτεινή αίθουσα θα μείνεις σιωπηλός. Κι αν βαριέσαι του θανάτου, θα κάνεις υπομονή και θα πιείς το ποτήρι αυτό σκεπτόμενη ότι κάποιος εκεί πάνω έχει κοπιάσει πολύ.

Δυο φορές προσπάθησα, τον καιρό της καραντίνα να δω ιντερνετικά θέατρο… Παραστάσεις που είχα δει. Και δεν τις άντεξα. Παραμορφωμένες φωνές, παγωμένο το φως, ψυχρότητα…

Όχι, σας ευχαριστώ. Δεν θα πάρω. Είμαι της παλιάς σχολής.

Το διαδίκτυο είναι διαδίκτυο και η θεατρική πράξη για το θέατρο.

Να ανοίξουν όμως ε; Και μην ξεχνάμε. Το θέατρο είναι εκπαιδευτική κατάσταση. Κι όχι μόνο ψυχαγωγία.

Ευχαριστώ για το χώρο.
 
maragkoudaki2047Μαρία Μαραγκουδάκη (ηθοποιός)

Ουσιαστικά μιλάμε για κινηματογράφηση θεάτρου. Δείχνουμε σε μια κάμερα τι κάνουμε στο θέατρο, φανταζόμαστε τους θεατές, όπως σε ένα γύρισμα. Εκείνοι μας βλέπουν σε μια οθόνη, αρκετά μακριά, είναι αλήθεια. Μπορούν να αυξήσουν το volume ή να κάνουν zoom... Κάτι γίνεται όμως… πάντα χάνει σε αποτέλεσμα μια τέτοια θέαση… πόσο να αντέξεις... Διασώζονται ενδεχομένως κάποιες παραστάσεις που βιντεοσκοπήθηκαν ενώ είχαν κοινό, ώστε να μείνει ενθύμιο. Αγχωνόμαστε να βρούμε εναλλακτικές γιατί μας λείπει το θέατρο. Και σε μας και στο κοινό. Είναι όμως το ίδιο; Και επίσης κοστολογείται; Σε τι πλαίσιο και με ποιον τρόπο; Έχει γίνει βολικό το διαδίκτυο, σε διάφορες εφαρμογές εκπαίδευσης, συναλλαγών, συνεδριών. Το θέατρο, το τόσο μακρινό, μέσω οθονών, με την έλλειψη φυσικής αλληλεπίδρασης και κραδασμών, θα έλεγα ότι είναι ένα άλλο είδος θεάματος.
 
kentie2048Σταυρούλα Κεντιέ (δημοσιογράφος, BrainCo)

Το θέατρο είναι η ζωή. Είναι επικοινωνία και επαφή. Είναι ένας λόγος, ως όντα, να λεγόμαστε κοινωνικά. Με στενοχώρησε πολύ το λουκέτο στα θέατρα, τους περασμένους μήνες, εξαιτίας της πανδημίας. Ένιωσα να μπαίνει χειρόφρενο στη ζωή. Στη συνέχεια, η ανακοίνωση πως θα μπορούμε να απολαύσουμε απομακρυσμένα παραστάσεις online, μου έδωσε μία χαρά. Όμως όταν πια επέλεξα να παρακολουθήσω κάποιες από αυτές, συνειδητοποίησα, πως αυτή η τακτική κάνει κακό στο θέατρο. Αν και ήταν μια ωραία πρωτοβουλία, τελικά, στην πράξη, είχε πολλά μειονεκτήματα. Το ίδιο πιστεύω ότι θα συμβεί και τώρα, σε παρόμοια περίπτωση. Η λογική θα είναι να κρατήσουν τον κόσμο, αλλά τελικά θα τον απομακρύνουν. Δε γίνεται να λείπει η μαγική αυτή αλληλεπίδραση κοινού και ηθοποιών. Μέσα από μία οθόνη δε θα έρθει η κάθαρση ποτέ.
 
platis2048Κωνσταντίνος Πλατής (δημόσιες σχέσεις & επικοινωνία)

Τον τελευταίο καιρό, λόγω του κορωνοϊού και της καραντίνας, στην οποία ήμασταν και είμαστε, σε μικρότερο βαθμό, αναγκασμένοι να απαρνηθούμε πολλές καθημερινότητες δραστηριότητες, το θέατρο ήταν σίγουρα από αυτές που πληγήκαν περισσότερο. Παρόλα αυτά, επειδή το θέατρο είναι ένας ζωντανός οργανισμός, έχει την ικανότητα να προσαρμόζεται σε όλες τις συνθήκες και καταστάσεις. Έτσι λοιπόν είδαμε να δημιουργούνται μέχρι και σήμερα παραστάσεις και δράσεις μέσω διαδικτύου, που δεν απαιτούν τη φυσική παρουσία του θεατή στο χώρο της παράστασης. Ούτε καν των ίδιων των συντελεστών. Η εμπειρία αυτή είναι σίγουρα πρωτόγνωρη, τόσο για τους ηθοποιούς όσο και για τους θεατές που παρακολουθούν την παράσταση από τον καναπέ του σπιτιού τους, μέσα από μια οθόνη. Κατά τη γνώμη μου η καλλιτεχνική αυτή δημιουργία δεν μπορεί να συγκριθεί, επ ουδενί, με την παρακολούθηση μιας παράστασης, όπως είχαμε συνηθίσει μέχρι τώρα. Μπορεί όμως να πάρει τη μορφή ταινίας ή τέλος πάντων μιας υβριδικής καλλιτεχνικής δημιουργίας, που μπορεί να ενσωματώνει στοιχεία από θέατρο, σινεμά και ό,τι μπορεί να χωρέσει στην οθόνη του υπολογιστή και να συγκινήσει ή να μεταφέρει κάποιο μήνυμα στο θεατή. Το θέατρο δεν θα σταματήσει να υπάρχει ποτέ όσο κι αν εξελιχτούν τα τεχνολογικά μέσα και η κοινωνία στο μέλλον. Γιατί μπορεί να τα ενσωματώνει όλα αυτά μέσα του. Όπως κάνει και ο άνθρωπος στην καθημερινότητα του. Γιατί το θέατρο είναι και αυτό μια μορφή ζωής. Αν θέλετε να καταλάβετε καλύτερα τι εννοώ, μπορείτε να παρακολουθήσετε την παράσταση "DÄMMERUNG", που παίζεται αυτή την περίοδο κάθε Τετάρτη, Πέμπτη και Κυριακή στις 21:45, μέσα από την διαδικτυακή πλατφόρμα του Zoom. Προπώληση στο viva.gr

pappa2058Νατάσα Παππά (δημόσιες σχέσεις & επικοινωνία)

Η δυνατότητα μετάδοσης θεατρικών παραστάσεων μέσω διαδικτύου αποτελεί μία νέα πραγματικότητα για τα δεδομένα του ελληνικού αλλά και του παγκόσμιου θεάτρου. Πρόκειται για ένα «διαδικτυακό πείραμα», πρακτικό και εύκολο, ωστόσο το κοινό δεν είναι συνηθισμένο να παρακολουθεί παραστάσεις σε «κουτί», διότι χάνεται η ουσία της αμεσότητας, της μοναδικότητας και της μαγείας του θεάτρου. Το θέατρο είναι ζωντανός οργανισμός, που παίρνει σάρκα και οστά επί σκηνής, απαιτεί διαδραστικότητα, αυτοσχεδιασμό και ομαδικότητα. Ξεδιπλώνεται μπροστά στα μάτια του θεατή.

Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά στα ελληνικά θεατρικά δεδομένα, το πρόσφατο «πείραμα» με τις online παραστάσεις - προσφορά στο διάστημα της Πανδημίας - γρήγορα «ξεφούσκωσε». Παρότι οι παραστάσεις ήταν δωρεάν, ενδιαφέρουσες και κάποιες καλογυρισμένες, το ελληνικό κοινό, με το μεσογειακό ταμπεραμέντο του, τους «γύρισε την πλάτη».

Ακόμα κι αν αποφασιστεί να δοκιμαστεί η νέα αυτή πρακτική, την ερχόμενη θεατρική σεζόν, σίγουρα θα χρειαστούν πάρα πολλά χρήματα για σωστό γύρισμα (τρικάμερο), ολοκληρωμένη αναμετάδοση και αμοιβές (ενδεχομένως να αγγίξουν τα τηλεοπτικά επίπεδα).
 
 Νάσος Κονίτσας

Αντί για επίλογο: machines have no conscience

Κάποτε μου ζητήθηκε, μετά από συνέντευξη, να μείνω να δω την πρόβα της παράστασης για την οποία είχαμε πρότερα μιλήσει. Μέσα στην αίθουσα ήταν οι ηθοποιοί και οι συντελεστές, καθώς και η ομάδα επικοινωνίας. Ίσως να μην έχω νιώσει πιο καταπληκτικά στη ζωή μου. Ναι, έχω πάρει τη δόση μου από τη μέθεξη μίας παράστασης «κανονικής», με κοινό και όλα όσα καθιστούν την κοινωνία αυτή που ορίζει και ορίζεται από τον ορισμό της τραγωδίας. Ναι, έχω δει παραστάσεις που είχαν πολύ λίγο κόσμο από κάτω. Η ουσία όμως ήταν η ίδια, σε κάθε περίπτωση. Ήμουν εκεί! Το ζούσα από κοντά, από μέσα.

Όταν ξεκίνησε η ιστορία με τις παραστάσεις online και αρχικά με εκείνες που έχουν ήδη μαγνητοσκοπηθεί, έκατσα να δω. Και είδα. Και μάλιστα έγραψα για την πρώτη που είδα. Είχα ευχαριστηθεί το περιεχόμενο, όχι όμως τόσο όσο θα έπρεπε. Είχα παρασυρθεί από το ρυθμό και τις ερμηνείες, όχι όμως όσο θα έπρεπε. Ξέρετε τι… Μου θύμισε τότε που ξεκίνησαν να δείχνουν παραστάσεις στην τηλεόραση, παραστάσεις που είχαν γράψει «κανονικά», με κόσμο. Μεγάλο ποσοστό του κοινού τις ευχαριστιόταν. Έβλεπε στην τηλεόραση αγαπημένους ηθοποιούς, έβλεπε ένα έργο που δεν είχε ξαναδεί ή επιθυμούσε να ξαναδεί. Για κάποιον που έχει πάει στο θέατρο μία ή δυο φορές στη ζωή του… Ίσως και να μην είχε διαφορά από το βίωμα εκ του σύνεγγυς. Για κάποιον όμως που πάει στο θέατρο μία φορά το μήνα ή τακτικά ή του αρέσει όλη αυτή η τελετουργία… Τότε πλέον η «τηλεοπτική παράσταση» του φαίνεται πολύ κάπως. Δεν είναι πια τελετουργία. Δεν είναι πια αυτό που έχουμε φροντίσει να κρατήσουμε σε ιδιαίτερο μέρος της καρδιάς μας. Όχι όσο θα έπρεπε.
 
kameres2044
Πρόσφατα είδα φωτογραφίες από θέατρα που «προετοιμάζονται» για τη νέα περίοδο. Με ξηλωμένες θέσεις, με ξηλωμένες ολόκληρες σειρές. Μου έκανε σαν ακρωτηριασμός όλο αυτό. Ακρωτηριασμός μίας ολόκληρης τέχνης, ενός βασικού πολιτιστικού κόμβου. Η αναθεματισμένη πανδημία θέλει να κάνει κακό στον άνθρωπο σε όλους τους τομείς. Εύκολη λύση δεν υπάρχει. Και από την άλλη πλευρά, απέναντι από όλα αυτά που γράφουμε ή σκεπτόμαστε να γράψουμε, είναι όλοι αυτοί οι άνθρωποι που ζουν από το θέατρο. Που ζουν τους εαυτούς τους και τις οικογένειές τους από το θέατρο. Για μένα προέχει ο άνθρωπος. Μόνο αυτός. Και η υγεία του. Με σεβασμό στη Φύση. Με σεβασμό στο περιβάλλον του. Από τη στιγμή που στο αεροπλάνο θα καθίσεις δίπλα-δίπλα με τον άγνωστο, είναι παράλογο να ζητήσουμε να ισχύσει το ίδιο για τις θεατρικές παραστάσεις; Αυτό είναι κάτι που πρέπει να προβληματίσει. Πολύ…

Κώστας Κούλης

Άρθρα