Starlight

Ο Εγκέφαλος Που Φοβάται

 

«Τα μάτια σου γουρλώνουν, σμίγεις τα φρύδια σου, κοκαλώνεις και σε λούζει κρύος ιδρώτας ...»

   Βρίσκεσαι υπό την πειρατεία του φόβου! Όσο δυσάρεστο και αν είναι αυτό το συναίσθημα του φόβου, είναι εδώ για να σε προστατέψει!

Ο φόβος - προστάτης
   mariaegkefalos1Ο φόβος- προστάτης είναι το πιο χρήσιμο εξελικτικό σου κατάλοιπο. Ένας ειδικά σχεδιασμένος προστατευτικός μηχανισμός που δρα για να σε προειδοποιήσει χωρίς φυσικά να σε ρωτήσει πρώτα αν τον χρειάζεσαι! Πώς λειτουργεί όμως αυτός ο σούπερ-μπράβος;
 
   Ο εγκέφαλός μας διαθέτει ένα ειδικό σύστημα, το μεταιχμιακό σύστημα το οποίο σχετίζεται με τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά. Μέρος αυτού του συστήματος είναι και η αμυγδαλή, μία περιοχή του εγκεφάλου που δέχεται πληροφορίες από τον ενδιάμεσο σταθμό οπτικών και ακουστικών οδών (που ονομάζεται θάλαμος). Η αμυγδαλή λοιπόν παραλαμβάνει τα σήματα του έξω κόσμου, και μάλιστα σε πρώτη αποκλειστική μετάδοση, πριν δηλαδή αυτά φτάσουν στον φλοιό, όπου εδρεύει ο συνειδητός αυτοελεγχόμενος εαυτός σου!
 
   Αυτό σημαίνει ότι ο φόβος αποτελεί αρχέγονη συναισθηματική απόκριση που πραγματοποιείται  πολύ πιο γρήγορα από την συνειδητή σου αντίδραση σε ένα επικίνδυνο ερέθισμα. Έτσι σε περίπτωση κινδύνου, ο φόβος δρα γρήγορα για λογαριασμό σου και σε προειδοποιεί. Αυτός είναι ο λόγος που αντιδρούμε αυτόματα και αστραπιαία στο κίνδυνο προτού καν προλάβουμε να συνειδητοποιήσουμε ή να σκεφτούμε τι συμβαίνει.
 
Πώς αποφασίζει το σύστημα τι θα σε φοβίσει;
   mariaegkefalos2Χρόνια εξέλιξης σε έχουν οπλίσει με μία σειρά «προειδοποιητικών αναμνήσεων». Το ανθρώπινο είδος είναι «προγραμματισμένο» βιολογικά και ψυχολογικά να αντιδρά με φόβο στα ίδια ερεθίσματα, σε όλες τις ιστορικές περιόδους. Το αντικείμενο των φοβικών αντιδράσεων λοιπόν έχει άμεση σχέση με το ένστικτο επιβίωσης του ανθρώπου. Ό,τι έχει αποτελέσει απειλή για την άμεση επιβίωση σου βρίσκεται στη «μαύρη λίστα»  του φόβου.

   Αυτή η λίστα περιλαμβάνει ύψη, ζώα που κινούνται και ελίσσονται γρήγορα, που εμφανίζονται ξαφνικά, που έχουν περίεργη όψη, το σκοτάδι, οι ανοικτοί και μη προφυλαγμένοι χώροι, η θεά του αίματος.
 
   Όμως έχεις βάλει και εσύ το λιθαράκι σου στη λίστα του φόβου σου. Οι προηγούμενες κακές εμπειρίες σου, ακόμη και οι γνώσεις σου έχουν χαραχθεί στο σύστημα με την ετικέτα «Προς αποφυγήν - Παραγωγή φόβου». Αυτός είναι ο λόγος που θα τρομάξεις όταν δεις κάποιον με κουκούλα να έρχεται προς το μέρος σου τη νύχτα, όταν αντιληφθείς κάποια ύποπτη κίνηση που να προσομοιάζει με επίθεση, όταν ένα αντικείμενο που κρατάει κάποιος μοιάζει με φονικό όπλο κ.α.

Η διαμόρφωση του συναισθήματος
   Η αμυγδαλή μαζί με τα σήματα που λαμβάνει από το θάλαμο, δέχεται προβολές και από τα ανώτερα φλοιικά κέντρα που μεταφέρουν πληροφορίες για τη γνωστική αντιπροσώπευση του συναισθήματος, ώστε να δημιουργηθεί συνειδητή συναισθηματική εμπειρία. Τι περιλαμβάνει αυτή η εμπειρία; Όπως αναφέρθηκε στην αρχή του άρθρου, διεύρυνση των ματιών, συγκέντρωση των φρυδιών και οριζόντιο τέντωμα των χειλιών (τρομακτικό, ε;). Οι μύες, ειδικά αυτοί που χρησιμοποιούνται για φυσική κίνηση  βρίσκονται σε ένταση έτοιμη για την αντίδραση μάχης ή φυγής. Η ροή του αίματος αυξάνεται και έτσι προκαλείται έντονη εφίδρωση. Αυτοί είναι και οι λόγοι που όταν φοβάσαι στιγμιαία θα μείνεις άγαλμα, η έντασή στους μύες σου συχνά θα μετατραπεί σε τρέμουλο και οι τρίχες σου θα σηκωθούν. Ακόμη οι χτύποι της καρδιάς εκτοξεύονται και η αναπνοή σου είναι βιαστική. Συχνά μπορεί να αντιδράσεις πηδώντας ή παραμερίζοντας από την ένταση ενώ επίσης συχνή είναι και η αντίδραση κάλυψης των ευάλωτων σημείων σου- συνήθως το κεφάλι σου.
 
Φόβος - φοβία
   mariaegkefalos3Κάπου εδώ θέλω να επισημάνω τη διαφορά ανάμεσα στο φόβο και τη φοβία. Ο φόβος είναι η φυσιολογική μας αντίδραση άμυνας απέναντι σε κάποιον υπαρκτό κίνδυνο/απειλή. Στη φοβία όμως ο αίσθημα του φόβου συνεχίζεται χωρίς να υπάρχει κάποιος αληθινός κίνδυνος. Πρόκειται θα μπορούσαμε να πούμε για μία αντίδραση υπερευαισθησίας στο φόβο. Ορισμένες παθολογικές καταστάσεις που σχετίζονται με τον φόβο (που ορίζεται από επίμονους και παράλογους φόβους) μπορούν να περιλαμβάνουν διάφορα είδη αγχώδους διαταραχής που είναι πολύ συχνές, όπως αγοραφοβία, κλειστοφοβία, κοινωνική φοβία, ακροφοβία, νοσοφοβία, ξενοφοβία, φόβος του θανάτου, πετοφοβία (φοβία των πτήσεων), φοβία συναισθημάτων (Υποχονδρίαση).
 
   mariaegkefalos4Άλλες διαταραχές που περιλαμβάνουν ακραίες μορφές φόβου είναι η κρίση πανικού, η διαταραχή πανικού ή και πιο σοβαρές όπως η σχιζοφρένεια. Συχνά ο φόβος μας μπορεί να αποτελέσει ενεργοποιητικό παράγοντα  για τους εφιάλτες και το νυχτερινό τρόμο ενώ όταν βιώνεται από μεγάλες ομάδες ή κοινωνικά  σύνολα μπορεί να μετατραπεί σε μαζική υστερία ...

   Κλείνοντας, το ειρωνικό σημείο στην ιστορία του φόβου είναι ότι αντικείμενα ή καταστάσεις που δεν έχουν αυτά τα χαρακτηριστικά αλλά είναι πραγματικά επικίνδυνα στη σύγχρονη εποχή δύσκολα θέτουν το υπόβαθρο για την εκδήλωση φόβου ή μιας φοβίας. Πράγματι, ο άνθρωπος σήμερα δεν φαίνεται να έχει αναπτύξει φοβία για τα αυτοκίνητα, το κάπνισμα, το νέφος, τα όπλα. Τα αντιμετωπίζουμε ως φυσιολογικές εκφάνσεις της εποχής μας. Φόβος που μας χρειάζεται ...

Μαρία Λώλου
mariaegkefalos5

Starlight

Facebook Comments