Βιβλία

loogoo

Το Λαζαρέτο της Σύρου

 
Το Λαζαρέτο της Σύρου
Η μαρτυρία του Segur Dupeyron
Θράσος Καμινάκης
Μετάφραση: Άννα Τριανταφύλλου
Εκδόσεις Φίλντισι

   O ιδρυτής του Μικρού Πολυτεχνείου, ο διδάκτωρ, ο ανταποκριτής, ο σκηνοθέτης, ο συγγραφέας. Ο Θράσος Καμινάκης, τριάντα χρόνια πριν, βρίσκεται στο πανεπιστήμιο της Σορβόννης και εκπονεί τη διδακτορική διατριβή του. Η Ιφιγένεια Μποτουροπούλου, επίσης διδάκτωρ στο εν λόγω πανεπιστήμιο, του προτείνει να γράψει για το πιο σημαντικό λοιμοκαθαρτήριο στη σύγχρονη Ελλάδα. Ο Καμινάκης ανατρέχει σε πηγές, καταγράφει και αναλύει και ταξιδεύει με τη δύναμη των βιβλίων στο 1823. Η επιδημία πανούκλας που πλήττει την Τήνο κάνει πολύ κόσμο να αφήσει το νησί και να πάει στη Σύρα (έτσι ονομαζόταν η Σύρος εκείνη την περίοδο).

   Την ίδια ο χρονιά καταφθάνει στο νησί ο πρώτος κυβερνήτης της Σύρου, Αλέξανδρος Αξιώτης. Ο νέος άρχοντας αναλαμβάνει δράση και αποφασίζει την κατασκευή του Λαζαρέτου. Τα πλοία που έρχονται (και τα οποία είναι παρά πολλά) από την Τουρκία και δη την Κωνσταντινούπολη, περνάνε όλα από τη Σύρο, η οποία αποτελεί σπουδαίο λιμάνι πλέον και η οποία έμεινε σχετικά αλώβητη κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Με την άφιξή τους στο νησί, πλήρωμα, επιβάτες και εμπορεύματα μπαίνουν σε καραντίνα, η οποία πολλές φορές ξεπερνούσε και τις σαράντα ημέρες. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο κόστος της όλης κατάστασης, παρέχοντας πληροφορίες για το τι πλήρωναν τα πλοία, το τι καρπώνονταν οι υπάλληλοι, το τι πάθαιναν οι κουφιοκεφαλάκηδες που έσπαγαν την καραντίνα πριν από την καθορισμένη ημερομηνία. Όχι, δεν αναφέρομαι σε τιμωρία. Από τον κρατικό μηχανισμό τουλάχιστον. Η πανούκλα «πλήρωνε» τους άμυαλους… Σας θυμίζει κάτι όλο αυτό;
 
lazareto2004v
   Η διατριβή είναι γραμμένη στα γαλλικά, εξού και η μετάφραση της κυρίας Τριανταφύλλου. Ο Καμινάκης στέκεται σε ένα βουνό από δεδομένα, μεταφέρει την τότε εποχή στα μάτια του σύγχρονου αναγνώστη και «ευθύνεται» πλέον για ένα βιβλίο επίκαιρο όσο ποτέ. Από τα αρχικά προβλήματα για το πού θα χτιστεί το Λαζαρέτο, μέχρι τις «μετακινήσεις» του, μέχρι τα θέματα που καλούταν να αντιμετωπίσει η προσωρινή διοίκηση της Ελλάδας, αμέσως μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους, διαβάζουμε για το τι συνέβαινε εκείνα τα χρόνια, σαν να το βλέπουμε μπροστά μας στις ειδήσεις. Πέρα από τις άλλες πηγές του και τις όποιες καταγραφές, ο συγγραφέας αναφέρει και τον κόμη Segur Dupeyron, ο οποίος έχει επισκεφθεί κι άλλα λοιμοκαθαρτήρια στην Ευρώπη και ήλθε στην Ελλάδα δύο φορές. Ο Γάλλος γιατρός είδε με τα μάτια του το Λαζαρέτο στη Σύρο και έζησε από κοντά όλα αυτά που διαβάζουμε. 

   Θα πρέπει να τονίσουμε ότι παρά τις προσπάθειες και την πολιτική του ίδιου του Καποδίστρια, που όντας γιατρός χειρίστηκε το θέμα σαν γιατρός και όχι σαν πολιτικός, η Σύρος χτυπήθηκε και εκείνη από την πανούκλα, η οποία σκότωσε το δέκα τοις εκατό του τότε πληθυσμού της. Η Ελλάδα ταλαιπωρήθηκε από τις επιδημίες, με την πανούκλα συγκεκριμένα να χτυπάει το Μωριά και την Αττική και διάφορα Λαζαρέτα τέθηκαν σε λειτουργία. Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, το πρώτο τέτοιο ίδρυμα χτίστηκε στη Μασσαλία το 1526.

   Είναι πολύ πιθανό να τελειώσετε αυτό το βιβλίο σε μία μέρα μέσα. Εμπιστευθείτε με σε αυτό. Άντε να σας πάρει ακόμα μια μέρα και ίσως να λέω και πολλά. Είναι πολύ άνετο στην ανάγνωση, είναι πολύ φιλικό στα μάτια και το συνειδητό και – δυστυχώς, εξαιτίας της περιόδου που διανύουμε – θα το ρουφήξετε κυριολεκτικά αυτό το βιβλίο. Μπορεί να έχουν περάσει σχεδόν διακόσια χρόνια από τότε, αλλά είναι συγκλονιστικό το πόσο σημερινό θα σας φανεί όλο αυτό που θα διαβάσετε.
 
kaminakis20v

   Ίσως θα ήταν καλό να φιλοξενήσουμε και τον ίδιο το δημιουργό μετά από τούτη τη δημοσίευση. Το βασικότερο για μας είναι να αποκατασταθεί η ζωή μας, με τον πιο ασφαλή και ανώδυνο τρόπο. Να επανέλθουμε στα συνήθη. Και να επανέλθουμε και λίγο σοφότεροι. Και λίγο πιο προσεκτικοί. Να μάθουμε επιτέλους από τα λάθη μας. Με αυτό το βιβλίο μπορούμε να κάνουμε μία αρχή. Και ξέρετε τι λέγεται γενικά για την αρχή, έτσι;

   Όσο για την ετυμολογία του Λαζαρέτου… Στα γερμανικά, όπως και στα ρωσικά, η λέξη αυτή σημαίνει στρατιωτικό νοσοκομείο ή περιοδεύον αναρρωτήριο. Διάβασα επίσης ότι ο άγιος Λάζαρος θεωρούταν προστάτης των λεπρών, κάτι όμως που διαψεύδεται ως λανθασμένη εντύπωση, μια και ο άγιος Ζωτικός ο ορφανοτρόφος θεωρείται ο προστάτης τους, μετά τη δράση του για τη σωτηρία τους, τον τέταρτο αιώνα μ. Χ. Αυτό που έμαθα πάλι είναι πως το ιταλικό λεξικό Treccani ετυμολογεί τη λέξη από το βενετικό νησί Santa Maria di Nazareth (στα λατινικά Nazarethum), με το αρχικό l να προέρχεται από τη λέξη lazzaro, που σημαίνει λεπρός. Σε κάθε περίπτωση όμως και όπως και να έχει η ιστορία της ερμηνείας, η ουσία δεν αλλάζει. Πρόκειται για ένα βιβλίο που οφείλουμε να διαβάσουμε. Είναι πόρτα στο μέλλον. Το δικό μας.

Κώστας Κούλης
 
Ο Θράσος Καμινάκης γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε στην Νομική της Σχολή. Στο Παρίσι μπλέχτηκε στους κύκλους της Εγκληματολογίας, που άφησε μαζί με ένα διδακτορικό που ολοκλήρωσε πάνω στην Ιστορική Νοσολογία για να ασχοληθεί με τον Κινηματογράφο, το Θέατρο και τη Στιχουργική Τέχνη. Από νωρίς, στα φοιτητικά του χρόνια, απέσπασε το 1ο βραβείο στον μεγάλο Λογοτεχνικό διαγωνισμό της Εφημερίδας «ΤΑ ΝΕΑ» και έκτοτε δεν εγκαταλείπει ποτέ  το χούι της αφήγησης. Εργάζεται ως ανταποκριτής κινηματογράφου σε διεθνή φεστιβάλ και ως σκηνοθέτης και κειμενογράφος, όταν επιστρέφει στην Ελλάδα. Παραμύθια του (Lost love stories), τραγούδια και θεατρικά του έργα («Ένα κομμάτι θάνατο όλοι παίρνουν μαζί τους για το δρόμο», «Φεγγαροβδομάδα», «Blitz», «Αποσπάσμα τα βουλιμικού λόγου», «Οι γυναίκες που οι άντρες τους λείπουν», «Τα πρόσωπα της πείνας», «Dreamstreet») βλέπουν σποραδικά το φως της δημοσιότητας. Ίδρυσε το Μικρό Πολυτεχνείο πριν 18 χρόνια και διδάσκει στίχο, αυτόματη γραφή και μυθοπλασία μικρής φόρμας (Το αφήγημα Μπονζάι).
 

Βιβλία