Βιβλία

Το Πρόβλημα Σπινόζα

spinoza-yalom

Τίτλος: «Το πρόβλημα του Σπινόζα»
Συγγραφέας: Irvin D. Yalom
Εκδόσεις: Άγρα

   Ο Irvin D. Yalom, είναι καθηγητής ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Stanford. Οι επιστημονικές του δημοσιεύσεις, είναι σαφώς λιγότερο γνωστές στο ευρύ κοινό. Αντίθετα, τα συγγραφικά του πονήματα, είναι πασίγνωστα. «Όταν έκλαψε ο Νίτσε», «Στο ντιβάνι», «Ο δήμιος του έρωτα», «Η θεραπεία του Σοπενάουερ», είναι ένα δείγμα έργων του που έχουν κάνει πάταγο σε πωλήσεις στη χώρα μας. Μέσα από τα έργα του, Ο Yalom, προσπαθεί αφενός να καταστήσει σαφή τη σχέση ψυχολογίας και φιλοσοφικού στοχασμού –με γέφυρα την υπαρξιστική σχολή σκέψης- και αφετέρου να δώσει μέσα από τα παραδείγματα βίων μεγάλων προσωπικοτήτων, ένα τρόπον τινά «αυτοψυχανάλυτικό» ερέθισμα, το οποίο και θεωρεί πιο εύκολο από όσο το θεωρούσε ο Freud. Η απομυθοποίηση αυτών των προσωπικοτήτων, έχει σκοπό να πανανθρωπίσει τα δράματα που προκαλεί η προσπάθεια των ερωτήσεων που μας θέτει η ύπαρξη. Βέβαια υπάρχουν και οι επικριτές του Yalom, οι οποίοι τον επικρίνουν για αυθαίρετη σύζευξη της φιλοσοφίας και της ψυχολογίας, η οποία πολλές φορές υπονοεί την ταύτιση της ψυχολογικής παθογένειας με το φιλοσοφικό στοχασμό.

   Ο κεντρικός προσανατολισμός του βιβλίου, –μεταξύ αρκετών επί μέρους προβληματισμών- είναι ότι ο άνθρωπος όσο υιοθετεί δόγματα τα οποία γίνονται εμμονές και ψυχαναγκασμοί, θα αντιμετωπίζει αδιέξοδα που πλήττουν την ψυχική του υγεία, σε βαθμό πραγματικά επικίνδυνο, τόσο σε ατομικό, όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Σε κάθε περίπτωση, στο συγκεκριμένο έργο, ο διάσημος ψυχίατρος, δεν αποκλίνει πολύ από την ίδια του την πεπατημένη και χρησιμοποιεί σαν αντικείμενο έρευνας του, τον μεγάλο στοχαστή Baruch Spinoza. Το μυθιστόρημα εξελίσσεται με την παράλληλη ανάδειξη του Alfred Rosenberg, ο οποίος ήταν ο υπεύθυνος για θέματα πνεύματος και ηθικής του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος του Χίτλερ.

   Ο Spinoza, λόγω των θέσεων που είχε, διώχθηκε από τη Συναγωγή του Άμστερνταμ με την αιτιολογία ότι ήταν αιρετικός. Η επίδραση του αποκλεισμού, έτσι όπως τη βίωσε ο μεγάλος διανοητής του 17ου αιώνα, αποδείχθηκε καθοριστική για την υπόλοιπη ζωή του. Το παράδειγμα του Spinoza, μέσα από αυτό το μυθιστόρημα, φέρνει στους φίλους του στοχασμού, αντίστοιχα παραδείγματα διανοητών, όπως του Σωκράτη, του Nietzsche, του Freud κ.α που επέλεξαν να ακολουθήσουν το δρόμο τους, σύμφωνα με την δική τους διανοητική επιταγή, κάτι που απέβη μοιραίο για την κοινωνικότητά τους και για την ψυχική τους υγεία και στην περίπτωση του Σωκράτη, στον ίδιο το θάνατο.

   Ωστόσο, ο στόχος του συγγραφέα, φαίνεται να είναι μάλλον να δείξει ότι οι άνθρωποι δεν πρέπει να φοβούνται το διαφορετικό, το «αιρετικό», ότι ο μοναχικός δρόμος είναι αντίστοιχος με «το δρόμο προς το Γολγοθά» και τέλος πώς η παραποίηση ή η παρερμηνεία των διάφορων κοσμοθεωριών προκειμένου να ενταχθούν σε ένα δόγμα, μπορεί να γίνει δηλητηριώδης. Το παράδειγμα του Rosenberg, δείχνει την τραγωδία που αφορά το γεγονός ότι ένα δόγμα, δεν μπορεί να δεχτεί τίποτε που δεν είναι συμβατό με αυτό. Η αρέσκεια του στον Spinoza, καταπιέζεται για χάρη της ναζιστικής ιδεολογίας.

   Η ανθρώπινη γνωριμία με τον Spinoza, αποτελεί πράγματι ένα δέλεαρ για τον αναγνώστη. Η μέθοδος των παραδειγμάτων που ακολουθεί ο Yalom χρησιμοποιώντας την επιστήμη του, σε συνδυασμό με τον εγκιβωτισμό αυτών σε μυθιστορηματική γραφή, κάνουν το βιβλίο εύληπτο και ουσιαστικό αλλά και «έγχρωμο».

Αλέξανδρος Δρίβας

Βιβλία

Facebook Comments