Άρθρα & Συνεντεύξεις

Το γκράφιτι στην Ελλάδα - Ένας "βετεράνος" του είδους αποκαλύπτει...

 
   Τι σημαίνουν για εσάς τα γκράφιτι; Έχετε αναρωτηθεί ποτέ ποιοι είναι αυτοί που έχουν “ντύσει” τους μουντούς και άσχημους τις περισσότερες φορές τοίχους με πολύχρωμα σχέδια και φιγούρες; Ποια είναι η ιστορία της υποτιμημένης αυτής μορφής τέχνης που εμφανίστηκε στην Ελλάδα γύρω στα τέλη της δεκαετίας του ’80 με αρχές του ’90 και ποιες οι προοπτικές της;
 
   Το noizy αποκρυπτογραφεί τα ερωτήματα αυτά και παρουσιάζει μια υποτιμημένη πολλές φορές μορφή τέχνης συνομιλώντας με έναν από τους παλαιότερους γκραφιτάδες της Θεσσαλονίκης και της Ελλάδας, τον εκ Καλαμαριάς ορμώμενο Jasone. Mας μίλησε για την τέχνη του, για τη Θεσσαλονίκη, για τους κινδύνους που κρύβει αυτός ο εναλλακτικός τρόπος τέχνης και έκφρασης αλλά και για την αδιαφορία των τοπικών φορέων να υποστηρίξουν την τέχνη αυτή.

grafiti   Πότε ξεκίνησες και πως επηρέασες την τέχνη του γκράφιτι;
   Ξεκίνησα να γράφω σε τοίχους το ‘87-‘88 και το γκραφίτι το ξεκίνησα το ’91. Αρχικά, επηρεάστηκα από ντοκιμαντέρ της ελληνικής τηλεόρασης για την κουλτούρα του Hip-Hop που ξεκινούσε στην Αμερική και έχοντας μια προϋπηρεσία στο μουσικό θέμα (Rap, DJ-ing, Hip-Hop), πλέον δε θα πω ότι απλά ασχολούμαι αλλά ότι είναι η ζωή μου. Ζωγραφίζω από την ώρα που γεννήθηκα και απογείωσα το γκραφίτι λίγο πολύ. Στην Ελλάδα ήμουν από τους πρώτους που το έκαναν και δε σταμάτησαν να το κάνουν. Η συνεχόμενη ροή που είχα σε αυτό το κομμάτι επηρέασε καινούριους να μπουν στην υπόθεση– αυτό που ουσιαστικά τους επηρέασε είναι ότι δεν σταμάτησα ποτέ να το κάνω , στη φάση ότι έπαιρναν κουράγιο και θάρρος «αφού δε σταματάει ο Jasone, εμείς γιατί να σταματήσουμε;» Γενικά, δεν είναι θέμα ηλικίας ή κάτι τέτοιο. Το θέμα είναι απλά να το γουστάρεις, γιατί ξέρεις στην Ελλάδα είναι λίγο ο φραπές, λίγο οι γκόμενες που αποτελούν την καταστροφή των οποιονδήποτε δημιουργικών πραγμάτων.

   Υπάρχει ένα συγκεκριμένο στυλ στα γκράφιτι που έχεις κάνει;
   Το γκραφίτι είναι και παραμένει στο 99% του, αν όχι στο 100%, γράμματα, ο καθένας γράφει το όνομα του. Στην ουσία είναι η εξέλιξη μιας υπογραφής. Η εξέλιξη των γραμμάτων του ονόματός σου είναι που γεννάει κάποιο στυλ-κάποιοι γίνονται πολλοί καλοί οπότε μιλάμε για skills-ικανότητα του καθενός να μπορέσει να ξεχωρίσει. Απλά κάποιος βάζει characters/ backgrounds ώστε να το ενισχύσει. Η ουσία όμως παραμένει ίδια. Απλά γράφει το όνομα του σε ένα τοίχο και περιστοιχίζεται πλέον από διάφορα τεχνικά πράγματα.
 
   Υπάρχουν, ή υπήρξαν παλιότερα στις αρχές εμφάνισης του γκράφιτι, διαμάχες/έντονος ανταγωνισμός μεταξύ των ομάδων;
   Η βεντέτα είναι μέσα στο παιχνίδι της υπόθεσης Hip-Hop. Τα “battle” που λέμε. Μια ευγενής άμιλλα να το πω, κώδικες που δεν είναι γραμμένοι αλλά γεννιούνται μέσα σε αυτό. Φυσικά ο σεβασμός πάντα πρέπει να υπάρχει. Για παράδειγμα, ο πιτσιρικάς που αρχικά μπαίνει στο χώρο και δε ξέρει τι κάνει, κάπως έτσι δημιουργούνται οι βεντέτες! Ανταλλάσσονται κουβέντες, κάποια έργα σβήνονται γιατί και ο πιτσιρικάς με κάτι πρέπει να ασχοληθεί. Το σημαντικό όμως είναι να μη χάνεται η ουσία που είναι η δημιουργία/η ζωγραφική/ο χαβαλές.
 
grafiti5   Πως και γιατί η τέχνη του γκράφιτι είναι συνδεδεμένη με την Hip-Hop μουσική;
   Το γκραφίτι είναι ένα από τα 4 στοιχεία του Hip-Hop. Συγκεκριμένα, τα στοιχεία είναι:
1)DJ-ing: παραγωγοί μουσικής
2) Rap-lyrics : γράφονται πάνω στο beat του DJ
3) Breakdance: αυτοί που χορεύουν την υπόθεση
4) Graffiti: το κομμάτι της τέχνης ολοκληρώνεται με αυτό. Να πούμε ότι κατά τη δεκαετία του ’80 φούντωσε στην Ευρώπη, ενώ ξεκίνησε από το ‘70 στη Ν.Υόρκη, κυρίως στις φτωχοχογειτονιές αλλά και στα μπλοκ πάρτυ που γινόντουσαν. Τελικά, είναι ένα παραπαίδι του Hip-Hop το γκράφιτι, χωρίς να σημαίνει ότι όσοι ασχολούνται με το γκραφίτι είναι μόνο Hip-Hop. Άλλωστε, και η σκηνή του Punk το στήριξε μέσω αντίδρασης και των πολιτικών αντιπαραθέσεων γενικά με εξουσία κτλ. Πλέον με το γκράφιτι ασχολείται όποιος θέλει.
 
grafiti3   Τι έχεις να πεις σχετικά με το Φεστιβάλ Hip-Hop;
   Το Φεστιβάλ Hip-Hop πραγματοποιήθηκε με στήριξη από εταιρίες: Γενικά το φεστιβάλ ήταν μια εύκολη λύση για συνεύρεση των ανθρώπων που κάνουν γκραφίτι. Συνήθως όλα γινόταν το βράδυ και οι γκραφιτάδες δε γνωριζόνταν παρά μόνο μέσα από τους τοίχους τους. Κάτι γίνεται εδώ πέρα! Το φεστιβάλ παλιά ήταν όνειρο! Ο 15χρόνος δεν μπορεί να το αντιληφθεί αυτό! Το ίντερνετ τα έχει αλλάξει όλα. Παλιά ούτε κινητά δεν είχαμε, η επικοινωνία με ένα writer της Αθήνας ήταν μέσω ταχυδρομείου και στα γράμματα βάζαμε φωτογραφίες για να δει ο άλλος τι κάναμε! Αν το πεις αυτό σήμερα σε κάποιον πιτσιρικά θα γελάει γιατί πλέον όλη η υπόθεση γίνεται με ένα κλικ. Αυτό ωστόσο χαλάει λίγο την ανάγκη δημιουργίας γιατί αλλοιώνει τη διαδικασία του ψαξίματος. Εμείς παλιά θα παίρναμε ιδέες για μια γραμματοσειρά, για παράδειγμα, από το χαρτί της γκοφρέτας και τα γαριδάκια! Ο άλλος τώρα έχει το κλικ και τα τρώει με το κουτάλι από το ίντερνετ και βαριέται να πάρει τα πόδια του να πάει να βάψει. Η υπόθεση του γκραφίτι όμως είναι ο δρόμος. Αφού το λέει και η λέξη, είναι STREET ART και όχι Pc/Internet Art. Αυτό έχει καταστρέψει τη νέα γενιά γι’ αυτό και δεν υπάρχει εξέλιξη και μεταφράζουμε διάφορες μορφές τέχνης σε υποκουλτούρες –και πλέον ακόμη και αυτός που κάνει μια μουτζούρα λέμε ότι κάνει τέχνη. Δεν είναι έτσι όμως!

   Κατά πόσο ισχύει ότι οι γκραφιτάδες πρέπει να βγουν μεταμεσονύκτιες ώρες ώστε να «δουλέψουν» πάνω σε τοίχους; Πόσο ριψοκίνδυνη ήταν αυτή η κατάσταση παρανομίας;

grafiti7   Ριψοκίνδυνο κατά κάποιο τρόπο γιατί όταν είσαι νεότερος έχεις την άγνοια του κινδύνου- τι πας να κάνεις και πώς να το κάνεις. Γενικά, σημαντικό ρόλο έχει να δείξεις σεβασμό στην ιδιωτική περιουσία. Τη δημόσια ρημάξτε την! Προσωπικά είμαι φορολογούμενος από τα 14 που δουλεύω , τους φόρους μου τους πληρώνω και μου ανήκουν κάποια πράγματα στην πόλη. Κανείς δεν με ρώτησε για το γήπεδο που χτίστηκε απέναντί μου, τη δική μου άποψη και το κτίριο είναι όλο γκρι χωρίς λόγο. Κανείς δεν με ρώτησε αν θέλω να ξυπνάω και να βλέπω αυτό το τοίχο μπροστά μου, αισθητικά πως μου φαίνεται. Οπότε και εγώ το ζωγράφισα και δε περιμένω να μου πει κανένας τίποτα, αν το κάνω σωστά ή όχι.
   Γενικά πάντως και την ημέρα που βάφω παράνομα γίνεται. Δεν έχω πάρει ποτέ άδεια στα χέρια μου. Χρόνο να έχω και είτε είναι νύχτα, είτε μέρα θα βάψω.
   Οι πιτσιρικάδες όμως θέλουν την ίντριγκα της νύχτας και να βγουν με την παρέα τους να πουν ότι «εγώ βγήκα βράδυ κτλ.» και έτσι στηρίζεται αυτό. Δε θα σου πει κανένας αν βάψεις μέρα γιατί το κάνεις μέρα, βέβαια συγκρούονται οι απόψεις με τους μικρούς. Εκεί οι μικροί θα σου τη πουν θα σου πουν ότι αυτός είναι «λεγκαλάς» ότι και καλά είναι νόμιμος μόνο και μόνο γιατί βάφει μέρα αλλά χωρίς να ρωτήσουν αν έχει άδεια στα χέρια του για το χώρο που βάφει. Και αν σε πιάσουν την ώρα που βάφεις σε μαζεύουν και δεν τρέχει κάστανο! (Αλλά και εκεί το σημαντικό είναι πως θα το χειριστείς το ζήτημα. Άπειρες φορές με έχουν πιάσει βράδυ, ντάξει έχω φάκελο πλέον. Από τη χρονιά του ‘97. Σημασία έχει που βάφεις και τι κάνεις. Σε δημόσια περιουσία πρόστιμο δεν πέφτει πια. Το πολύ να πας να «ασπρίσεις» κάνα τοίχο ή να τη βγάλεις μια νύχτα στο κρατητήριο. Εδώ κοιτάνε να βγάλουν από τις φυλακές άλλους και άλλους!) Σημασία έχει τι πας να κάνεις. Αν πας να βάψεις αστυνομικό τμήμα, εντάξει δε σε σώζει ούτε ο Θεός ο ίδιος!

   Έχει συμβεί ποτέ τίποτα ακραίο;
   Στο τρένο έγινε ένα πέσιμο, εκεί που τα βάφαμε και έμεναν άστεγοι. Για καλή μου τύχη φορούσα τη μάσκα την παραδοσιακή που φοράω και ο άστεγος που με είδε φοβήθηκε πιο πολύ από μένα. Μάλλον θα τρέχει ακόμα! Γενικά, μέσα στη νύχτα συναντάς πολλά, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος.
 
grafiti4   Κέρδος υπάρχει;
   Στις μέρες μας είναι λίγο δύσκολο το χρηματικό. Ότι υπάρχει κάτι, πάντα υπάρχει. Τώρα σχετικά με το κέρδος, για εμένα θα μιλήσω. Κέρδος για εμένα είναι η αναγνωρισιμότητα. Εγώ ανοίγω το φάσμα γενικά, πχ για εμένα το κέρδος ήταν να βγεις σε ένα κανάλι στην τηλεόραση (προ ίντερνετ) και έτσι είχες τη δυνατότητα να σε δει κάποιος από την άλλη άκρη της χώρας! Παλιά ταχυδρομούσαμε γράμματα για να ‘ρθει η εξάπλωση, τώρα είναι πιο άμεση και πιο γρήγορη η επαφή. Τώρα για το χρηματικό, γενικά όλοι έχουμε βγάλει λίγο πολύ χρήματα όταν ασχοληθήκαμε. Βοηθάει στο πορτοφόλι που έχεις για τα χρώματα. Κυρίως για τα υλικά. Όταν είσαι μικρός έχει τα έξοδά του. Πλέον το μπουκάλι σπρέι κάνει 5 ευρώ-παλιά έκανε 500 δραχμές. Δεν περισσεύουν και τα λεφτά, ούτε πρόκειται οι γονείς να στηρίξουν κάτι τέτοιο.
 
   «Τα γκράφιτι κρύβουν κινδύνους μόνο για τους πολιτικούς και τα στελέχη διαφημιστικών», έλεγε σε ένα ντοκιμαντέρ για τον Banksy που είδα πρόσφατα. Εσύ τι πιστεύεις σχετικά με αυτό;
   Επειδή μιλάμε για ένα συγκεκριμένο καλλιτέχνη ο οποίος σε ένα σκέλος του γκραφίτι ασχολείται με το πολιτικό μήνυμα, κατά της εξουσίας, αντίσταση κτλ,. Να πούμε ότι είναι Άγγλος και ο Βanksy ασχολείται καθαρά με αυτό το ζήτημα. Μάλιστα, έφερε στην επιφάνεια την τεχνική του stencil-κάτι που έγινε ευρέως γνωστό ως στυλ του και ακολουθείται από αρκετούς πλέον. Η δική μου άποψη είναι ότι το γκραφίτι δεν έχει σύνορα και σχετικά με το δικό μου κομμάτι είναι τραβηγμένο μέσα από την κουλτούρα του Hip-Hop και αυτή η κουλτούρα το κράτησε ζωντανό όλα αυτά τα χρόνια, ενώ αρχικά θεωρήθηκε μόδα των ‘80ς- ‘90ς! Πλέον έχουν περάσει χρόνια και αναπτύσσεται γενικά, έχει ξεφύγει από την υποκουλτούρα και έχει μπει σε γκαλερί και εκθέσεις αλλά όπως και να ‘χει η καρδιά του χτυπάει πάντα στο δρόμο».
 
   Η Θεσσαλονίκη έχει δώσει χώρο έκφρασης στους καλλιτέχνες της street art και έχει μεγάλο μερίδιο στην αναγνώριση αυτού του είδους τέχνης στην Ελλάδα. Η συνεργασία με πολιτιστικούς φορείς σίγουρα έδωσε πνοή στα πράγματα και άλλαξε την κατάσταση. Πως σου φαίνεται αυτή η εξέλιξη;
grafiti2   Όχι ότι δεν έχει έρθει εξέλιξη αλλά μην τρελαθούμε κιόλας σχετικά με το πόσος χώρος έχει δοθεί! Η Θεσσαλονίκη για εμένα θα έπρεπε να έχει τουλάχιστον 3-4 γκαλερί σχετιζόμενες με την Street Art-στην οποία εννοούνται τα πάντα/οποιοδήποτε είδος τέχνης, πέρα από το γκραφίτι. Όμως, η Θεσσαλονίκη- η πόλη μου- σε αυτό το ζήτημα κινείται σε ρυθμούς μετρό, δεν υπάρχει που λέμε! Ωστόσο, η Θεσσαλονίκη έχει γεννήσει τα παιδιά που ασχολούνται. Είχε πάντα λίγο πιο ποιοτικό θέμα σε σχέση με την άλλη μεγαλούπολη της Ελλάδας-την Αθήνα. (Γιατί υπάρχει αυτό το στοιχείο που λέμε-ο άνθρωπος θα ξεκινήσει να βάφει αλλά πρέπει να υπάρχει αμεσότητα -η ταχύτητα στο γκραφίτι είναι το άλφα και το ωμέγα).
   Τουλάχιστον ο Δήμος Καλαμαριάς θα έπρεπε να έχει γκαλερί γιατί υπάρχουν ονόματα στο χώρο του graffiti αλλά και στο break dance και DJ-ing που είναι μονάδες σε ολόκληρη την Ελλάδα και όχι μόνο στην πόλη μας, αλλά και πάλι πετάει αετό ο Δήμος Καλαμαριάς! Αν εσύ νομίζεις ότι έχουν βαφτεί πολλοί χώροι, για εμένα δεν έχουν βαφτεί ακόμη καθόλου χώροι!
   Η Θεσσαλονίκη μπορεί να έχει μια ιστορία των 25+ χρόνων στο κομμάτι τέχνης του γκραφίτι- και μπορεί οι γκραφιτάδες να αναγνωρίζονται σε διεθνές επίπεδο αλλά η πόλη η ίδια δεν έχει κάνει κάτι για τους καλλιτέχνες της. Και μέσα στην αφρόκρεμα των καλλιτεχνών που ξεχωρίζουν, πχ στους 10 της χώρας οι 8 τουλάχιστον που ξεχωρίζουν είναι από Θεσσαλονίκη.
 
   Κατά πόσον η συνεργασία με πολιτικούς φορείς (Δήμους-Νομαρχίες-Σχολεία) έχει επηρεάσει την τέχνη του γκράφιτι; Μήπως με αυτόν τον τρόπο χάνεται η αυθεντικότητα και η επαναστατικότητα που πρεσβεύει;
Το γκραφίτι είναι από μόνο του επαναστατικό. Οπουδήποτε γίνει μια υπογραφή από μόνη της είναι επαναστατική. Η νέα γενιά και κυρίως οι πιτσιρικάδες θεωρούν ότι κάποιος ξεπουλήθηκε γιατί μπορεί να δώσει ένα καμβά του σε κάποια έκθεση αλλά αυτές οι κινήσεις είναι που θα φέρουν την αλλαγή. Κάποιοι ανοίξαν το δρόμο και αυτό οφείλουν να το σεβαστούν οι νεότεροι.
 
grafiti6   Οι γκραφιτάδες της Θεσσαλονίκης θεωρούνται από τους καλύτερους σε διεθνές επίπεδο. Ισχύει αυτό; Και αν ναι, ποια είναι η εξήγηση που δίνεις;
   Αυτοί που το ξεκίνησαν εδώ το ξεκίνησαν με αυτή τη μορφή. Έκαναν τα murals, με το καλημέρα, δεν έμεναν σε μια υπογραφή. Οι παραγωγές τότε ήταν παράνομες. Η Αθήνα είναι η μεγαλύτερη πόλη της Ελλάδας γι’ αυτό και για να γίνει γνωστός κάποιος έπρεπε να κάνει ποιότητα. Και στη ποσότητα χάνεται η ποιότητα, έτσι το εξηγώ. Η Θεσσαλονίκη δεν είχε ανάγκη από κάτι τέτοιο. Ερχόμενοι και από άλλες πόλεις- πχ φοιτητές ή ακόμη και Αθηναίοι- σε μια δύο νύχτες γινόταν μια καταστροφή ενός δρόμου (πχ Εγνατία, Βασ. Όλγας) και την άλλη μέρα το γνώριζε όλη η πόλη. Απλά και μόνο από μια υπογραφή, αρκεί να ήταν καλή. Γι’ αυτό το λόγο εδώ δε χρειαζόταν πολλά πολλά, αλλά ποιοτικά. Η ποιότητα άνθισε σ’ αυτή την πόλη. Στην Αθήνα δε συνέβαινε αυτό γιατί υπήρχε μεγάλη ποσότητα, ήταν πιο δύσκολο να γίνει γνωστό το ποιοτικό γκράφιτι από τη μια άκρη της πόλης στην άλλη, στη Θεσσαλονίκη αυτό ήταν πιο εύκολο-είμαστε λίγο πολύ χωριό σε σχέση με τη Αθήνα.
 
Στεφανία Διακάκη
 

Άρθρα & Συνεντεύξεις

Facebook Comments