Άρθρα & Συνεντεύξεις

Συνέντευξη με το συγγραφέα Ανδρέα Μήτσου

 
   Ο συγγραφέας Ανδρέας Μήτσου είναι στην ουσία ένα αγαπημένο πρόσωπο από το παρελθόν. Είναι ο πιο «κοντινός» καθηγητής που θα μπορούσες να έχεις στο λύκειο, είναι το φιλικό ζευγάρι αυτιών που αποζητούσες να ακούσει τον πόνο σου, είναι η παρέα που εύχεσαι να είχες στα καλά και τα δύσκολα – ιδίως τα δύσκολα. Με αφορμή την κυκλοφορία του πλέον πρόσφατου βιβλίου του «Η Αλεξάνδρα», με τη βοήθεια του εκδοτικού του οίκου πάντα, καταφέραμε να συναντηθούμε και να μάθουμε περισσότερα από τον ίδιο το δημιουργό για το βιβλίο και όχι μόνο. Ο Ανδρέας – αφού κι ο ίδιος μου επέτρεψε τον ενικό, το προχωρώ με χαρά μου κατ’ αυτό τον τρόπο – μίλησε για τα χρόνια του πριν φύγει για την Αθήνα. «Στην Αμφιλοχία ήμουν ένα βλαμμένο της λογοτεχνίας» μου λέει. «Έμαθα να παρατηρώ. Μετά ήλθα στην Αθήνα… Ήμουν ο βλάχος που ήταν πρώτος στην έκθεση και τελευταίος σε όλα τα άλλα… Πέρασα αγγλική φιλολογία σαν κατεργάρης, γιατί τα αγγλικά μου ήταν του κώλου»…
 
mitsous691
 
   Για τη συγγραφική του δράση… «Άρχισα να γράφω όταν με παράτησε μια γυναίκα, εντελώς ανεξήγητα… Και λίγο λίγο κατόρθωσα και μπήκα σε ένα χώρο που ήμουν παρείσακτος… και κέρδισα βραβεία, το κρατικό, εκείνο της Ακαδημίας, μεταφράστηκα σε πολλές γλώσσες… Κατόρθωσα να επιβιώσω σε ένα χώρο και να τη βρίσκω κιόλας… Πάνω σε μία μέθεξη… σε μία καλύτερη ποιότητα συμβίωσης»... Είναι μέθεξη και να τον ακούς. Είναι συγκλονιστικός ο τρόπος που αφηγείται. Συναγωνίζεται ακόμα και κείνον με τον οποίο γράφει… Πολλά ευχαριστώ στην κυρία Ισμήνη Κουρούπη από τις εκδόσεις Καστανιώτη, η οποία βοήθησε σημαντικά στο να πραγματοποιηθεί αυτή εδώ η συνέντευξη.

Το διδακτορικό πότε πρόλαβες και το έκανες;
Το διδακτορικό το έκανα… Χάιντεγκερ και καθημερινότητα… Το παίδεψα δέκα χρόνια… Ενώ ήμουν φιλόλογος. Αλλά δεν το «κουβαλάω» μαζί μου. Άλλο πράγμα ο επιστήμονας, άλλο ο συγγραφέας. Για να είσαι συγγραφέας δεν χρειάζονται πτυχία και τέτοια πράγματα… Έχει μια άλλη αυθεντικότητα. Η ουσιαστική παιδεία ποια είναι; Η καλλιέργεια! Το πόσο μπορείς την εμπειρία να την κάνεις βίωμα. Και πόσο μπορεί μετά αυτό να σε μεταλλάξει σαν άνθρωπο. Πριν λίγο καιρό έβγαλα την «Αλεξάνδρα» και τώρα είμαι πιασμένος στη «βαβούρα της»…

Παρατήρησα ότι είσαι πολυγραφότατος. Κάθε χρόνο βγάζεις βιβλίο…
Τώρα τελευταία. Είναι μία κυοφορία και μία γέννα. Δεν ξέρεις πότε θα σου βγει. Το βιβλίο προσφέρει χρόνο. Αποστάζει χρόνο από εκείνον που το γράφει, αλλά και προσφέρει. Ο αναγνώστης, άμα είναι καλός, μπορεί να είναι πιο σημαντικός και από το συγγραφέα! Παίζει στον ίδιο κώδικα. Δεν μπορείς να γράψεις έτσι… Πρέπει να είναι βιωμένη η κατάσταση. Το πότε θα γεννηθεί δεν το ξέρεις. Εννιά μήνες κάνει το παιδί… Πόσο κάνει μία ιστορία; Ανάλογα με το πόσο σε πόνεσε. Πότε θα μπορέσεις να την «ξεράσεις»; Ανάλογα με το πόσο αντέχεις να την έχεις μέσα σου. Μέχρι να τη διώξεις. Έτσι λοιπόν, στην ιστορία αυτή, το πρώτο μου βιβλίο το έβγαλα το ’82. Το δεύτερο το έβγαλα το ’87, όταν το πρώτο είχε ήδη κάνει θριαμβευτική πορεία. Γράφανε για μένα «Είναι ο νέος Ρεμπώ», «Πρωτοπορία για τα νεοελληνικά γράμματα». Και δεν το καβάλησα! Ξέρεις γιατί; Γιατί δουλεύω από πέντε χρονών! Μετά έβγαλα βιβλίο το ’90. Μετά κάθε τρία χρόνια… Και τώρα τελευταία κάθε ενάμιση – δύο… Για το επόμενο… Δεν ξέρεις ούτε συ αν θα γράψεις, ούτε εγώ αν θα γράψω.
 
mitsous684
«Η Αλεξάνδρα» λοιπόν. Αυτή που διώχνει τους άνδρες…
Όντως.

Πώς γεννήθηκε η ιδέα της Αλεξάνδρας;
Είναι πραγματική ιστορία. Είμαι, πριν τρία χρόνια, σε μία μελαγχολική φάση. Και με παίρνει τηλέφωνο μια γυναίκα… Ετών – παρακαλώ – εξήντα οκτώ. Εξήντα δύο τότε εγώ. Και είναι ερωτική μαζί μου! Με εκείνη τη γυναίκα έτυχε να είμαι ερωτευμένος, ως μαθητής δεκαπεντάχρονος κι εκείνη να είναι είκοσι τρία. Και με κείνη φλερτάριζα… Πήγα στο φροντιστήριο αγγλικών – που είχε – μεγάλος. Ήμουν δεκαπέντε χρονών, όταν τα άλλα ήταν εννέα-δέκα…

Εσύ είσαι ο Φωκάς;
Εγώ είμαι ο Φωκάς. Και ο Φωκάς και η Αλεξάνδρα… Και άλλα, πολλά πρόσωπα. Και πηγαίνω λοιπόν στο χορό… Η γυναίκα αυτή ήταν ανέραστη, σεξουαλικά τρομοκρατημένη…

mitsous686Και τόσο κούκλα;
Θεά! Και με πήρε λοιπόν η κακομοίρα, γιατί δεν μπορούσε να θυμηθεί τίποτε άλλο από τη ζωή της. Την παρακολουθούσα τη ζωή της, μέσω ενός κουμπάρου μου. Δεν είχε χαϊδευτεί, δεν είχε αγαπηθεί… Και θυμόταν μόνο δύο «βίαια» φιλιά δικά μου, δέκα χρόνια το ένα μετά το άλλο… Δεν υπήρξε ερωτική επαφή, όπως αναφέρεται στο βιβλίο, μονάχα τα φιλιά και αυτό που συνέβη στον κινηματογράφο «Αλεξάνδρα» γι’ αυτό και την ονόμασα Αλεξάνδρα. Και σκέφτηκα «Πόσο τρομερό πράγμα είναι να έχει περάσει όλη σου η ζωή και να μην σε έχει χαϊδέψει κάποιος»… Το σκέφτηκα αρκετά… Και είδα πως εγώ είμαι το πρόβλημα! Γιατί την ερωτεύτηκα; Γιατί αγαπάω; Και μπαίνουμε στο τεράστιο θέμα «Γιατί αγαπάμε ο ένας τον άλλο»; Την αγάπησα γιατί εκείνη ήταν συντηρητική, ανοργασμική… Τα κέρατά της είχε! Παρόλο που ήταν πολύ όμορφη. Γιατί είχε τον πίνακα! Εγώ ήμουν βλαμμένο με την τέχνη. Τον έχει πραγματικά τον πίνακα…

Τον "Tσαγκάρη";
Τον "Tσαγκάρη"! (γέλια) Τον αυθεντικό! Και κάνω αυτό το συλλογισμό… Τι αγαπάμε; Το ίδιο το πρόσωπο ή ένα στοιχείο του; Ένα χαμόγελο, που μπορεί να μας θυμίζει τη μάνα μας… το περπάτημα… Και όλος αυτός ο προβληματισμός μου βγήκε στο τέλος. Όλες οι κριτικές που έχω πάρει βέβαια, αναφέρονται στην υπόθεση… Η υπόθεση όμως είναι πρόφαση… Γι’ αυτό την έγραψα την ιστορία. Γιατί δεν μπορώ να καταλάβω πώς διάολο την πατάω… Όχι εγώ συγκεκριμένα, γιατί εδώ δεν είμαι εγώ. Είμαι εσύ, είμαι ο καθένας… Αποκτούμε μια ολική συνείδηση των πραγμάτων. Γιατί τρελαινόμαστε; Ο Φρόιντ λέει πως αν φτάσεις πολύ κοντά σε κάτι, χάνεις τότε το ρεαλιστικό. Χάνεις την πραγματικότητα. Πρέπει να είσαι απόσταση, έτσι λέει. Όταν φτάνουμε λοιπόν πολύ κοντά, την πατάμε. Αυτό είναι ο φιλοσοφικός πυρήνας του βιβλίου.
 
mitsous687
Όσον αφορά τον τρόπο αφήγησης…
Ο τρόπος είναι το παν.

Επιλέγεις να γράψεις σε πρώτο πρόσωπο – ενώ είσαι άντρας – μέσα από μια γυναίκα…
Το έχω κάνει και σε πολλά άλλα βιβλία μου.

mitsous690Και έγραψα στην κριτική μου «Και γυναίκα να έγραφε, δεν θα το πετύχαινε έτσι»!
Το έχω πει και το ξαναλέω. Μέσα στη γραφή, στην τέχνη, και προπάντων στην ερωτική επαφή, αυτό που χάνουμε είναι το φύλο. Όταν έρχεσαι σε ερωτική επαφή, είσαι άφυλος, είσαι άγγελος! Δεν είσαι ούτε άνδρας ούτε γυναίκα. Γι’ αυτό και κάνεις κάτι που πάει να σε βγάλει από τη γήινη κατάσταση. Να αποδιώξεις το θάνατο και να πας κάπου αλλού. Αρκεί να μπορείς να απελευθερωθείς και να μην έχεις «μικροσυμβάσεις». Αλλιώς… θα κάνεις τσόντα! Γι’ αυτό γράφω στο πρώτο πρόσωπο, σαν «γυναίκα». Γιατί είμαι σε δημιουργική φάση. Γιατί θα έπρεπε να νιώσω σαν γυναίκα, ιδίως στη φάση της εκδίκησης. Γιατί μισεί; Ποιο άτομο μπορεί να μισεί; Μισεί το άτομο που αγαπάει… Μισεί το άτομο που έχει τσαγανό. Για να μισεί πρέπει να έχει ορισμένα γνωρίσματα. Και φυσική ρώμη και ψυχική. Επίσης, πολλοί εστιάζουν – και μου το ρωτούν συνέχεια σε συνεντεύξεις για το βιβλίο αυτό – στη σχέση των δυο γυναικών του βιβλίου μου. Δεν είναι για εστίαση αυτό το πράγμα. Είναι κομμάτι της ζωής τους. Είναι μεγάλη υπόθεση. Μην κοιτάς που η εμπορευματοποιημένη καπιταλιστική – να τον πω τον όρο – κοινωνία μας το σχηματοποιεί όλο αυτό. Ομοφυλόφιλοι άνδρες, ομοφυλόφιλες γυναίκες… Το ξεφτιλίζει, το κάνει εντελώς χαζοχαρούμενο. Εγώ, όσους ομοφυλόφιλους γνώρισα στο εξωτερικό, κανείς δεν δήλωνε την «ταυτότητά» του. Ποιοι τη δηλώνουν; Οι ενοχικοί. Βλέπεις τον τάδε συγγραφέα… «Με βρίζουν ανωμαλάρα» λέει. Το παίρνουν αυτό μετά κάτι χαζοχαρούμενοι και λένε «Α, οι ηλίθιοι, οι ρατσιστές»! Κι έτσι το βιβλίο του τάδε συγγραφέα πουλάει… Πουλάει δόλια γιατί πουλάει μια σεξουαλική προτίμηση, επειδή ξέρει ότι η κοινωνία μας είναι ανίκανη να τη χειριστεί, σαν προσωπική έκφραση και τάση. Το τι κάνει ο καθένας είναι δικό του θέμα. Εγώ έπλασα μια περσόνα για να δηλώνει την ενοχική σεξουαλικότητά της και να δηλώνει ότι ούτε εκεί μπορεί να εκφραστεί.

Αυτό που μου έκανε εντύπωση είναι ο τρόπος που βάζεις τη μία λέξη δίπλα στην άλλη…
Για μία λέξη μπορεί να ξενυχτίσω.
 
mitsous685
Πόσο τυραννία ή ευδαιμονία είναι να ψάχνεις να βρεις τις κατάλληλες λέξεις και πόσο διορθώνεις, σβήνεις, ξαναγράφεις;
Το βιβλίο ήταν πάνω από πεντακόσιες σελίδες… Και το έφτασα στις διακόσιες σαράντα. Για να επιλέξεις μία λέξη πρέπει να εμβαθύνεις… εντελώς! Έχει να κάνει με την ενδοσκόπηση… Η βαθύτερη συγκίνηση, γλωσσική, είναι η γνώση των πραγμάτων. Ο Μακρυγιάννης έμαθε να γράφει στα σαράντα πέντε και αυτό που έγραψε θεωρείται από παντού αριστούργημα.

Το βιβλίο το έφτασες τόσες σελίδες γιατί κάτι δεν σου πήγαινε;
Όχι, όχι… Ήθελα να είναι «σφιχτή» η αφήγηση. Και μετά φτάνεις στη διαδικασία να το κάνεις να μπουκώνει. Πρέπει να υπάρξει μια διαδικασία γήτευσης, μαγείας… Θέλει πολλή δουλειά για να επιτευχθεί η μαγεία.

Πόσο καιρό σου πήρε να το τελειώσεις;
Στο δικό μου χρόνο μου πήρε δύο χρόνια. Στο δικό μου χρόνο! Γιατί για τον καθένα ο χρόνος είναι κάτι άλλο… Αν αφιερώσεις χρόνο σε ένα βιβλίο… Το καλό βιβλίο χρήζει πολλαπλών αναγνώσεων. Ανακαλύπτεις πράγματα που δεν τα είχες προσέξει την πρώτη φορά…

Ποιο είναι το βιβλίο που έχεις διαβάσει εσύ πολλές φορές;
Το «Ο Θάνατος στη Βενετία» του Τόμας Μανν. Που φαίνεται «μια απλή ιστοριούλα»…

Η αναφορά στον ξεριζωμό των Ποντίων… Το γεγονός ότι είσαι τόσο πολύ αφηγηματικός με τα Γκούλαγκ… Έκανες έρευνα, έτσι;
Ναι… Έχω πάει κιόλας εκεί… Με βόλευε ότι ήταν Πόντια. Γιατί ήθελα να είναι «φυσιολογική» η ιστορία. Πρέπει να έχεις προσέξει και τα πραγματολογικά στοιχεία. Ο Σολωμός λέει πως πρώτα η καρδιά πρέπει να συλλαμβάνει και μετά ο νους… Φτιάχνεις μια ιστορία… Πρέπει να βάλεις ένα τόπο κι ένα χρόνο. Τον τόπο πρέπει να τον ξέρεις.

Τώρα που έχει βγει πια «Η Αλεξάνδρα»… Το επόμενο βιβλίο στριφογυρίζει στο μυαλό σου;
Τώρα είμαι σε μια διεργασία που πορεύομαι μαζί της… Από κει και πέρα μπορείς να γράψεις ένα βιβλίο… Θέλει πολλή σωματική κόπωση, το μυθιστόρημα ιδιαίτερα. Έγραψα δυο διηγήματα… Έτυχε να μου βγουν σε ελάχιστο χρονικό διάστημα. Θέλει προσοχή… Μπορεί και να σαλτάρεις. Θέλει πολύ κόπωση. Είναι κουραστικό, δεν κοιμάσαι και καλά, ο ύπνος είναι ελάχιστος...
 
mitsous688
Το τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου… Που αφηγείσαι μεν σε πρώτο πρόσωπο, αλλά δεν πρόκειται για την Αλεξάνδρα… Ποιος είναι;
Εδώ είναι όντως ο συγγραφέας. Ο δημιουργός εδώ είναι παρατηρητής. Δεν μπαίνεις στη ζωή. Δεν είναι μέσα στη δράση. Για να δει τη δράση, πρέπει να «βγει έξω». Εκ των υστέρων το ερμηνεύω. Όταν έγραφα δεν είχα κάνει τέτοιο πλάνο. Ο Μάρκες έγραφε εμπνεόμενος από μία εικόνα. Ο Μπόρχες δομούσε…

Εσύ;
Εγώ πιστεύω ότι η «αλήθεια» είναι κάπου στη μέση…

Η Αλεξάνδρα της πραγματικότητας γνωρίζει για το βιβλίο;
Με τίποτα! Αν και δοξάζεται μέσα στο βιβλίο… Όχι, με τίποτα. Γιατί όλα αυτά που περιγράφω για το γάμο, είναι όλα αλήθεια! Πήγα σπίτι της και είδα όλο αυτό τον κόσμο και διαπίστωσα ότι πήγαινε για γάμο!

Από την πορεία σου τη συγγραφική, αυτό που σε έχει ενθουσιάσει περισσότερο τι είναι; Και αυτό που σε έχει απογοητεύσει περισσότερο…
Οι ίδιοι οι συγγραφείς… στην πλειονότητά τους δεν με γοητεύσανε… Είναι επαγγελματίες κλέφτες ονείρων… Επαγγελματίες! Εδώ θα πρέπει να είσαι ερασιτέχνης… Τι με ενθουσίασε… Το ότι μπορούσα και έμπαινα σε μία ιστορία και τη γεννούσα. Πολύ ωραία διαδικασία… Η μορφοποίηση και ο μετασχηματισμός της πραγματικότητας. Δίνεις άλλη φόρμα στα πράγματα, δικαιολογείς την παρουσία σου. Αυτό ήταν το καλό. Κακό δεν είδα… Κακό δεν μου έκανε η γραφή. Με έμαθε επίσης τη σιωπή. Αυτό που είναι το πιο σημαντικό είναι η αύρα… Η τέχνη, λέει ο Πλάτωνας, είναι τόκος εν καλώ. Αν μπορείς και φτιάχνεις άλλους κόσμους και πείθεις γι’ αυτό… Γιατί αυτό είναι το θέμα, να μπορείς να πείσεις. Για να ολοκληρώσω την απάντηση, η γραφή με έκανε πιο πολύ άνθρωπο. Πιο συνειδητό, με πιο πολλή αγάπη…

Κώστας Κούλης

* Ο Ανδρέας Μήτσου δεν το ήξερε, θεώρησα καλό όμως να του το πω. Είναι ο άνθρωπος που «φταίει» που αγάπησα τη μουσική. Μία φορά την εβδομάδα δεν μας έκανε αγγλικά. Ερχόταν με ένα κασετόφωνο στην τάξη και μας έβαζε να ακούμε Springsteen ή κάποιον άλλο «ομόλογό του». Από κείνα τα «μαθήματα» τσίμπησα κι εγώ και άρχισα να ακούω και να μαθαίνω. Του είμαι ευγνώμων για τούτη τη μαγεία και δεν θα πάψω να το αναφέρω όπου κι αν βρεθώ. Να ‘σαι καλά, Ανδρέα, καλή αντάμωση!
 
mitsous689

Άρθρα & Συνεντεύξεις

Facebook Comments