Facebook

Twitter

Άρθρα

Παιδείας εγκώμιον…

 

paidias4   Ήδη από την ελληνική αρχαϊκή παράδοση, η πίστη στις απεριόριστες δυνατότητες που προσφέρει η παιδεία ήταν ισχυρή τόσο στους κόλπους των ηρώων πολεμιστών των Ομηρικών Επών, όσο και στους κύκλους των σοφιστών και φιλοσόφων της κλασικής και ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας. Ο παιδαγωγός ήταν συγχρόνως εμπνευστής και εμψυχωτής και εκτός από την εγκύκλια εκπαίδευση προσέφερε μια ολοκληρωμένη αγωγή στο νέο για τη διαχείριση των δυσκολιών στον πραγματικό κόσμο των ενηλίκων. Στο νου μας έρχεται η μορφή του Μέντορα, του παιδαγωγού – πνευματικού καθοδηγητή, τόσο του Οδυσσέα όσο και του Τηλέμαχου, ο οποίος λειτουργεί ως σύμβολο ακόμη και σήμερα. Μάλιστα ο όρος mentoring χρησιμοποιείται από σύγχρονους αμερικανούς επιστήμονες των ψυχοπαιδαγωγικών σπουδών για να δηλώσουν ακριβώς την πολύπλευρη προσφορά που οφείλει ο διδάσκαλος στο παιδί.
 
   Η μόρφωση, η παιδεία είναι τόσο σημαντική για την ανθρώπινη ψυχή, όσο είναι ο ήλιος για την ανθρώπινη ζωή και υγεία. Εξάλλου η ειδοποιός διαφορά του ανθρώπου από τα άλλα έμβια όντα είναι ο πολιτισμός του, ο οποίος είναι αξεχώριστος από την παιδεία του. Δεν μπορούμε να μιλάμε για ανάπτυξη του τεχνολογικού λ.χ. πολιτισμού και να μη λαμβάνουμε υπόψη μας το συνολικό βιοτικό επίπεδο και την ποιότητα ζωής μιας κοινωνίας. Η ανθρωπιστική παιδεία, η οποία καλλιεργεί την έμφυτη συναισθηματική και κοινωνική νοημοσύνη του ατόμου, πρέπει να συμβαδίζει με τον τεχνικό πολιτισμό και αυτό να γίνεται στην πράξη, στην καθημερινή ζωή και όχι μόνο στο πρόγραμμα σπουδών του σχολείου. Γιατί η μονοδιάστατη ανάπτυξη χωρίς την αντίστοιχη ευαισθησία απέναντι στα προβλήματα και τις ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου είναι καθαρή υποκρισία.
 
paidias   Ο ιδανικός παιδαγωγός που ενδιαφέρεται πρωτίστως για την ηθική διάπλαση των παίδων έχει θεϊκή καταγωγή και σύμφωνα με τον αρχαίο μύθο είναι ένα παράξενο ον, συγχρόνως μισός άνθρωπος και μισό θεριό. Ο σοφός κένταυρος Χείρων ενσαρκώνει και περικλείει κάθε μορφή σοφίας και γνώσης. Ήταν ο παιδαγωγός του ομηρικού ήρωα Αχιλλέα, στον οποίο δίδασκε μουσική (λύρα και κιθάρα) και ποίηση. Ήταν επίσης ο παιδαγωγός του Ιάσονα, του Θησέα, των Διόσκουρων και του Ασκληπιού. Από την εποχή που ο μύθος συνυφαίνεται με την ιστορία, το παιδαγωγικό ιδεώδες εμπερικλείει αθλητικές δραστηριότητες, μουσική και ποίηση, καθώς και ηθικοθρησκευτική διαπαιδαγώγηση. Ο γηραιός Φοίνιξ ήταν επίσης παιδαγωγός του Αχιλλέα και είναι γνωστή η συμβουλή στον μαθητή του, στη Ραψωδία Ι της Ιλιάδας (στ. 438 – 443): Μύθων τε ρητήρ έμεναι πρηκτήρα τε έργων, δηλαδή να παραμένεις δεινός ρήτορας αλλά και αποτελεσματικός στις πράξεις!
 
paidias3   Το μείζον θέμα της παιδείας απασχόλησε φυσικά τους μεγάλους φιλοσόφους της αρχαιότητας, τον Σωκράτη, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη. Η μαιευτική μέθοδος του Σωκράτη θεωρείται σήμερα μια αποτελεσματική παιδαγωγική μέθοδος που οδηγεί το παιδί στην αυτογνωσία, στην κατανόηση του εαυτού και του κόσμου, στην καλλιέργεια της ενσυναίσθησης και στην απόκτηση της αυτοπεποίθησης. Στα έργα του Πλάτωνα «Πολιτεία» και «Νόμοι» ο φιλόσοφος προτείνει ένα εκπαιδευτικό σύστημα που θα συμβάλει στην «ακριβεστέραν παιδείαν» των νέων, με στόχο τη γνώση της αρετής και την έμπρακτη εφαρμογή της. Για το πλατωνικό παιδευτικό ιδεώδες στην ιδανική Πολιτεία απαραίτητη είναι η κοινή εκπαίδευση ανδρών και γυναικών, η διαμόρφωση ακμαίου πνεύματος και η ηθική αναμόρφωση του πολίτη. Πέντε είναι οι θεμελιώδεις αρετές: σοφία, ανδρεία, σωφροσύνη, δικαιοσύνη, ευσέβεια (οσιότητα). Στο πλατωνικό εκπαιδευτικό σύστημα εξέχουσα θέση έχουν τα Μαθηματικά (κυρίως η γεωμετρία, η αρμονία και η αστρονομία). Η Μουσική επίσης είναι μάθημα ιδιαίτερης αξίας που συνίσταται σε τρία μέρη: τον λόγο, την αρμονία και τον ρυθμό. Η πεμπτουσία της παιδείας είναι η Διαλεκτική και η Φιλοσοφία, που ανυψώνει τον άνθρωπο στην υπέρτατη ιδέα του Αγαθού. Όλες οι σπουδές βέβαια καλλιεργούν την ψυχή και βελτιώνουν τα έμφυτα χαρίσματα του ατόμου.
 
paidias2   Δεν υπάρχει μεγαλύτερος υμνητής της κοινωνικής φύσης του ανθρώπινου είδους, από τον Σταγειρίτη φιλόσοφο Αριστοτέλη. Στη διδασκαλία του και ιδιαίτερα στα έργα του «Ηθικά Νικομάχεια» και «Πολιτικά» επικεντρώνεται αντίστοιχα στα ποιοτικά χαρακτηριστικά της ανθρώπινης προσωπικότητας και στο πολιτικό και εκπαιδευτικό σύστημα της κοινωνίας. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη ο άνθρωπος είναι φύσει ζώον πολιτικόν. Η πόλις, δηλαδή το κράτος, δημιουργήθηκε του ζην ένεκεν, συνεχίζει όμως να υφίσταται ένεκα του ευ ζην. Για να επιτευχθεί το ευ ζην πρέπει ο άνθρωπος να αναπτύξει τον πολιτισμό του και αυτό μπορεί να γίνει μόνο σε μια οργανωμένη κοινωνία, η οποία θα παρέχει οργανωμένη δημόσια εκπαίδευση σε όλους τους πολίτες της.
 
paidias5   Ο Αριστοτέλης εκφράζει τον προβληματισμό του ως προς τα «έργα» της παιδείας, το εκπαιδευτικό πρόγραμμα θα λέγαμε σήμερα. Διότι δεν θεωρούν όλοι πως οι νέοι πρέπει να μαθαίνουν τα ίδια ως προς την αρετή ή ως προς τον άριστον βίον. Ούτε είναι φανερό αν η παιδεία πρέπει να στοχεύει περισσότερο στη διάνοια ή στο ήθος της ψυχής. Άραγε η παιδεία πρέπει να προσανατολίζεται στα χρήσιμα προς τον βίον ή στα τείνοντα προς αρετήν; Ο φιλόσοφος αναγνώριζε την αναγκαιότητα των πρακτικών γνώσεων για τον βίο. Συγχρόνως όμως κάνει ένα διαχωρισμό ανάμεσα σε ελεύθερα και ανελεύθερα έργα, δηλαδή σε μαθήματα και ασκήσεις που καθιστούν τον νέο ελεύθερο ή βάναυσον (δηλαδή δούλο στη ψυχή). Η μάθηση και η τέχνη που καθιστά το σώμα και τη διάνοια άχρηστα ως προς τα έργα της αρετής πρέπει να αποφεύγεται. Η παιδεία αποτελεί κατεξοχήν πολιτικό ζήτημα. Το πολίτευμα δεν είναι μόνο σύστημα διακυβέρνησης αλλά και τρόποι, δηλαδή συμπεριφορές του καθημερινού βίου που καλλιεργούνται μέσω της δια βίου αγωγής και του εθισμού. Η ηθική εξ έθους περιγίνεται, μας λέει ο Αριστοτέλης, που σημαίνει ότι το ήθος είναι αποτέλεσμα συνεχούς άσκησης και συνήθειας στα ενάρετα έργα. Και καθώς οι πολίτες υιοθετούν το ήθος των πολιτευμάτων τους, είναι επιβεβλημένο να υπάρχει μέριμνα για την παιδεία και το ήθος της κοινωνίας εν γένει. Αι αρεταί ούτε φύσει ούτε παρά φύσιν ημίν εγγίνεται, αλλά πεφυκόσι μεν ημίν δέξασθαι αυταίς, τελειουμένοις δε δια του έθους. (Οι αρετές βρίσκονται μέσα μας εκ φύσεως αλλά ενεργοποιούνται μόνο με τη συνήθεια).
 
Δήμητρα Ν. Ρετσινά

Mindfield

Επισκέπτες

1 Μέλος και 167 Επισκέπτες Συνδεδεμένοι