Facebook

Twitter

Άρθρα

Θεσσαλονίκη, μια κόρη με πλούσιο παρελθόν

 
8essaloniki4   Η Θεσσαλονίκη και η ευρύτερη περιοχή της έχει πλούσιο προϊστορικό, αρχαϊκό, κλασικό, ελληνιστικό, ρωμαϊκό και βυζαντινό παρελθόν. Ως γνωστόν, ιδρύθηκε ως ακραιφνώς μακεδονική πόλη με τον τρόπο του Συνοικισμού των 26 πολισμάτων (οικισμών) που υπήρχαν στο μυχό του Θερμαϊκού κόλπου, το 316π.Χ. από τον Κάσσανδρο, ο οποίος της έδωσε το όνομα της συζύγου του και ετεροθαλούς αδελφής του Μ. Αλεξάνδρου, Θεσσαλονίκης. Οι τελευταίες δεκαετίες του 4ου και οι πρώτες του 3ου π.Χ. αιώνα είναι η εποχή της ευημερίας -κράτους και ιδιωτών- και της ίδρυσης σημαντικών πόλεων. Την ίδια εποχή ο Κάσσανδρος ιδρύει τη Κασσάνδρεια με εκτεταμένη επικράτεια που περιελάμβανε τη Χερσόνησο της Παλλήνης, τμήμα της κεντρικής Χαλκιδικής, ίσως και τη Σιθωνία. Η Πέλλα, η μακεδονική πρωτεύουσα, ανοικοδομείται με την ιπποδάμεια πολεοδομία, με μεγάλα οικοδομικά τετράγωνα, εκτεταμένη αγορά και το ανάκτορο σε δεσπόζουσα θέση.
 
8essaloniki   Στο λαμπρό παρελθόν της Θεσσαλονίκης και της Βορείου Ελλάδας γενικότερα έχει να προστεθεί και ένα μνημείο του αρχαϊκού πολιτισμού. Πρόκειται για τον αρχαϊκό –για την ακρίβεια υστεροαρχαϊκό, τέλη του 6ου αι. π. Χ. – ναό της θεάς Αφροδίτης, ο οποίος αποκαλύφθηκε στην πλατεία Αντιγονιδών της πόλης μας, κατά τη διάρκεια εκσκαφής θεμελίων για την ανέγερση οικοδομής το 1936! Τα εξαιρετικής ποιότητας και πλούσια σε αριθμό αρχιτεκτονικά μέλη μεταφέρθηκαν στο Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης μας. Όπως μας πληροφορεί ο αρχιτέκτονας –αρχαιολόγος και μελετητής του μνημείου, κ. Γ. Καραδέδος, πρόκειται για τον μοναδικό αρχαϊκό ναό στη Μακεδονία, ο οποίος έχει ανασυντεθεί από αρχιτεκτονικά μέλη που προέρχονται από δύο τουλάχιστον μνημεία που μεταφέρθηκαν από κοντινή περιοχή της Θεσσαλονίκης και ανασυντέθηκαν τελικά τον 1ο μ.Χ. αιώνα στο Χώρο των Ιερών, δυτικά της Αρχαίας Αγοράς, δίπλα στο Σαραπείο. Τότε, δηλαδή κατά τον 1ο και 2ο μ.Χ. αιώνα ο ναός χρησιμοποιήθηκε και για την λατρεία των Ρωμαίων Αυτοκρατόρων, που την εποχή εκείνη ήταν αποδεκτή και επίσημη. Η περιοχή της Θεσσαλονίκης που ονομάζεται Διοικητήριο, ήταν κατά την αρχαιότητα χώρος λατρείας, ναών και ιερών, που στέγαζαν τις λατρείες.
 
8essaloniki2   Τα αρχιτεκτονικά μέλη του ναού προέρχονται από την περιοχή της Αίνειας βορειοδυτικά της Ν. Μηχανιώνας, όπου ήταν διαδεδομένη η αρχαϊκή λατρεία της θεάς Αφροδίτης, όπως υποστηρίζει ο καθηγητής Ε. Βουτυράς, στηριζόμενος και σε φιλολογικές πηγές, όπως τον Διονύσιο τον Αλικαρνασσέα. Η πόλη Αίνεια είχε ιδρυθεί σε έναν τραπεζιόσχημο λόφο δίπλα στη θάλασσα στη νότια ακτή του Μεγάλου Καραμπουρνού. Ήταν αποικία των Κορινθίων και έκοβε δικό της νόμισμα (sic!). Υπήρξε σύμμαχος των Αθηναίων ως το 348π.Χ. που καταλήφθηκε από τον Φίλιππο, τον πατέρα του Μ. Αλεξάνδρου. Ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς μας παραδίδει ότι Αίνεια ονομαζόταν αρχικά το ακρωτήριο πάνω στο οποίο ίδρυσαν οι Τρώες, με επικεφαλής τον Αινεία, ναό της Αφροδίτης και πόλη. Το όνομα της πόλης συνδέεται με τον Αινεία, η κεφαλή του οποίου κοσμούσε τα νομίσματά της! Η Αίνεια ήταν επίσης μια από τις πόλεις που «συγχωνεύτηκαν» για να ιδρύσει ο Κάσσανδρος το 316π.Χ. το άστυ Θεσσαλονίκη.
 
   Ο ναός λοιπόν, μεταφέρθηκε στη Θεσσαλονίκη κατά τους ρωμαϊκούς αυτοκρατορικούς χρόνους (imperium romanum), οπότε και έγινε η ανασύνθεση του μνημείου. Είναι χαρακτηριστικό ότι η λατρεία της Αφροδίτης συνδέεται με τον Αινεία, τον γενάρχη των Ρωμαίων και ειδικότερα της δυναστείας των Ιούλων αυτοκρατόρων (Ιούλιος Καίσαρας και Οκταβιανός, καθώς ο τελευταίος ήταν θετός γιος του Καίσαρα). Σήμερα μεγάλο μέρος του ναού βρίσκεται θαμμένο δυτικά, κάτω από την Πλατεία Αντιγονιδών. Πρόκειται για περίπτερο, εν παραστάσει ναό, εξάστυλο, ιωνικού ρυθμού, κατασκευασμένο από θασίτικο μάρμαρο, με το ύψος των κιόνων του να ξεπερνά τα 7 μέτρα και το συνολικό ύψος του να φτάνει τα 14 μέτρα. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο μπορεί κανείς να θαυμάσει σήμερα το εντυπωσιακό Περιθύρωμα της εισόδου του ναού, καθώς και τα αγάλματα που ήταν αφιερωμένα στη λατρεία του Δία Αιγιόχου (δηλαδή του Δία που φοράει αιγίδα) , της θεάς Ρώμης, δηλαδή της θεοποιημένης μορφής του ρωμαϊκού κράτους που λατρεύεται στις πόλεις της ελληνικής ανατολής ήδη από τον 2ο αι. π.Χ. και του αυτοκράτορα Αδριανού. Κατά την εποχή της βασιλείας του Αδριανού (117 – 138μ.Χ.), ο οποίος εκτός από άξιος αυτοκράτορας και στρατηγός υπήρξε και μέγας ελληνιστής και φιλέλληνας, η Θεσσαλονίκη γνώρισε μεγάλη οικονομική και πολιτιστική άνθιση. Το 132μ.Χ. η Θεσσαλονίκη γίνεται ιδρυτικό μέλος του Πανελληνίου που εμπνεύστηκε ο Αδριανός και τελεί ανά τέσσερα χρόνια τους αγώνες των Πυθίων. Επίσης δέχεται τιμητικούς τίτλους, όπως Μητρόπολις και Κολώνεια.
 
8essaloniki3   Όπως εύκολα μπορεί να εικάσει κανείς, μόνο η αναστήλωση του μνημείου in situ (επί τόπου), μετά φυσικά την απαλλοτρίωση του οικοπέδου και τη συνέχιση της ανασκαφής του μνημείου –καθώς μέχρι τώρα έχει ανασκαφεί το ένα τρίτο της συνολικής έκτασής του- θα αποδώσει την πραγματική αξία του. Για το λόγο αυτό έχει ιδρυθεί στη Θεσσαλονίκη το Σωματείο Φίλων Μνημείων, το οποίο έκανε την πρόταση να διαμορφωθεί η πλατεία Αντιγονιδών σε δύο επίπεδα, το σημερινό και το αρχαίο. Ένας ωραίος τρόπος ανάδειξης του μνημείου είναι και η διαμόρφωση μικρού τμήματος της οδού Διοικητηρίου και της πλατείας σε αερογέφυρα ώστε να παραμείνει ο ναός ορατός στο σύνολό του!
 
Δήμητρα Ν. Ρετσινά

Mindfield

Επισκέπτες

0 Μέλη και 184 Επισκέπτες Συνδεδεμένοι